Czy plastik w kuchni jest toksyczny? Fakty o pojemnikach, butelkach PET i patelniach

W mediach społecznościowych regularnie pojawiają się zestawienia „najbardziej toksycznych” przedmiotów znajdujących się w naszych kuchniach. Po jednej stronie widzimy plastikowe pudełka, butelki i czarne patelnie, a po drugiej szkło, stal nierdzewną oraz drewno, przedstawiane jako jedyne bezpieczne rozwiązania.

Tego rodzaju grafiki przyciągają uwagę, ale najczęściej pomijają najważniejszą kwestię. O bezpieczeństwie przedmiotu decyduje nie tylko materiał, z którego został wykonany, lecz także jego jakość, przeznaczenie, stan oraz sposób użytkowania.

Czy plastik dopuszczony do kontaktu z żywnością jest bezpieczny?

Materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością, w tym plastik, szkło, papier, ceramika i metal, podlegają w Unii Europejskiej określonym wymaganiom. Nie powinny przekazywać do żywności substancji w ilościach, które mogłyby zagrozić zdrowiu, niekorzystnie zmienić skład produktu albo wpłynąć na jego smak i zapach.

Nie oznacza to jednak, że każdego plastikowego opakowania można używać w dowolny sposób. Pojemnik przeznaczony do przechowywania zimnych produktów nie musi nadawać się do zalewania wrzątkiem, podgrzewania w kuchence mikrofalowej, zamrażania czy mycia w zmywarce.

Najważniejszą zasadą powinno być więc przestrzeganie oznaczeń producenta. Jeżeli na pojemniku nie ma symbolu informującego, że można używać go w mikrofalówce, lepiej przełożyć jedzenie do naczynia szklanego lub ceramicznego. Niektóre tworzywa mogą odkształcać się lub topić pod wpływem ciepła pochodzącego z podgrzewanej potrawy.

Plastikowy pojemnik nie jest wieczny

Nawet pojemniki wysokiej jakości z czasem się zużywają. Porysowana, popękana lub odkształcona powierzchnia jest trudniejsza do dokładnego umycia. W głębokich zarysowaniach mogą pozostawać resztki jedzenia, tłuszcz i wilgoć.

Warto wymienić pojemnik, gdy:

• pojawiły się na nim głębokie rysy lub pęknięcia,
• zmienił kształt po podgrzewaniu lub myciu,
• pokrywka nie zamyka się prawidłowo,
• tworzywo przejęło intensywny zapach,
• nie wiadomo, czy produkt nadaje się do kontaktu z gorącą żywnością.

Dobrym rozwiązaniem jest używanie plastiku do przechowywania zimnych i suchych produktów, a szkła lub ceramiki do podgrzewania posiłków.

Czy patelnie z powłoką nieprzywierającą są toksyczne?

Popularne patelnie nieprzywierające często są pokryte politetrafluoroetylenem, czyli PTFE. Powłoka zapobiega przywieraniu jedzenia, ułatwia mycie i pozwala ograniczyć ilość używanego tłuszczu.

Według aktualnej oceny niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka prawidłowo używane naczynia z powłoką PTFE nie powinny powodować negatywnych skutków zdrowotnych. Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy pusta patelnia zostanie bardzo mocno rozgrzana. Przy temperaturze około 360°C i wyższej powłoka może zacząć się rozkładać, a do powietrza mogą zostać uwolnione szkodliwe gazy.

Z tego powodu patelni nieprzywierającej nie należy długo rozgrzewać bez tłuszczu lub jedzenia. Szczególną ostrożność warto zachować przy kuchenkach indukcyjnych i gazowych, na których temperatura może wzrosnąć bardzo szybko.

Niewielkie zarysowanie powłoki nie oznacza jeszcze zatrucia. BfR wskazuje, że przypadkowe połknięcie drobnych cząstek PTFE nie powinno negatywnie wpływać na zdrowie, ponieważ materiał nie jest trawiony i zostaje wydalony. Mocno zniszczoną patelnię warto jednak wymienić, ponieważ traci ona swoje właściwości użytkowe i trudniej przygotowywać na niej jedzenie.

Alternatywą mogą być patelnie ze stali nierdzewnej, żeliwa lub stali węglowej. Wymagają one jednak właściwego rozgrzewania, użycia tłuszczu i nieco większej wprawy podczas smażenia.

Butelki PET a substancje zaburzające gospodarkę hormonalną

Butelki PET oznaczane są najczęściej symbolem trójkąta z cyfrą 1. Wbrew popularnym przekazom do ich produkcji nie stosuje się bisfenolu A ani plastyfikatorów z grupy ortoftalanów. Aktualna ocena BfR nie wskazuje, aby prawidłowo wyprodukowane butelki PET stanowiły zagrożenie dla zdrowia konsumentów.

W badaniach wody przechowywanej w butelkach PET wykrywano niewielkie ilości niektórych substancji, jednak ich poziomy pozostawały znacznie poniżej obowiązujących limitów. Charakterystyczny lekko słodki lub owocowy posmak wody może być związany z obecnością aldehydu octowego. Jest to wada jakościowa produktu, ale ilości tej substancji wykrywane w wodzie nie powinny powodować negatywnych skutków zdrowotnych.

Nie oznacza to, że jednorazową butelkę warto napełniać bez końca. Największym problemem może być higiena. Picie bezpośrednio z butelki powoduje przedostawanie się do niej drobnoustrojów z jamy ustnej. Otwartą wodę należy przechowywać w chłodnym miejscu, nie udostępniać tej samej butelki wielu osobom i regularnie dokładnie myć pojemniki przeznaczone do wielokrotnego użytku.

Do codziennego korzystania lepiej wybrać butelkę wielorazową, którą można łatwo rozkręcić, umyć i wysuszyć. Może być wykonana ze szkła, stali nierdzewnej albo tworzywa przeznaczonego do wielokrotnego użytkowania.

Czy drewniana deska jest lepsza od plastikowej?

Drewniane deski często przedstawiane są jako znacznie zdrowsze od plastikowych. W praktyce oba materiały mogą być bezpieczne, pod warunkiem że deska jest prawidłowo czyszczona i nie jest nadmiernie zużyta.

Powierzchnie nieporowate, takie jak plastik, szkło czy niektóre kompozyty, są zwykle łatwiejsze do umycia. Drewno również może być stosowane w kuchni, ale powinno być dokładnie suszone. Deski z głębokimi rowkami i pęknięciami należy wymienić niezależnie od materiału, ponieważ ich skuteczne wyczyszczenie staje się trudne.

Znacznie ważniejsze niż wybór między drewnem a plastikiem jest zapobieganie przenoszeniu drobnoustrojów. Najlepiej używać osobnej deski do surowego mięsa, ryb i drobiu oraz osobnej do pieczywa, warzyw i produktów gotowych do spożycia.

Co z bisfenolem A?

Obawy dotyczące plastiku często wiążą się z bisfenolem A, czyli BPA. Warto jednak pamiętać, że nie jest on składnikiem wszystkich tworzyw i nie jest używany do produkcji butelek PET.

W grudniu 2024 roku Komisja Europejska przyjęła zakaz stosowania BPA w materiałach mających kontakt z żywnością, obejmujący między innymi niektóre powłoki metalowych puszek, wielorazowe butelki z tworzyw oraz wybrane sprzęty kuchenne. Dla większości produktów przewidziano okres przejściowy pozwalający producentom dostosować procesy produkcyjne.

Jak bezpiecznie korzystać z wyposażenia kuchni?

Nie trzeba w jeden dzień wyrzucać wszystkich plastikowych przedmiotów i wymieniać ich na szkło lub stal. Znacznie rozsądniejsze jest stopniowe ograniczanie niepotrzebnego plastiku i właściwe używanie przedmiotów, które już znajdują się w domu.

Warto przestrzegać kilku zasad:

• podgrzewać jedzenie wyłącznie w naczyniach przeznaczonych do mikrofalówki,
• nie wkładać gorących potraw do przypadkowych plastikowych opakowań,
• nie rozgrzewać pustych patelni z powłoką nieprzywierającą,
• wymieniać popękane, zdeformowane i mocno zużyte akcesoria,
• przechowywać otwarte napoje w chłodnym miejscu,
• dokładnie myć i suszyć butelki wielorazowe,
• używać osobnych desek do surowego mięsa i produktów gotowych do jedzenia.

Plastik w kuchni - bez paniki, ale z rozsądkiem

Szkło, stal nierdzewna, żeliwo i drewno mogą być trwałymi oraz praktycznymi materiałami. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt wykonany z plastiku jest toksyczny, a każda patelnia nieprzywierająca zagraża zdrowiu.

Największe znaczenie ma korzystanie z wyposażenia zgodnie z przeznaczeniem, unikanie bardzo wysokich temperatur i regularne sprawdzanie stanu kuchennych akcesoriów. Zamiast kierować się alarmującymi hasłami z internetu, warto czytać oznaczenia producentów i wybierać produkty dopuszczone do kontaktu z żywnością.

PMP

^{Fot. Wygenerowano AI}