Jak najlepiej pielęgnować skórę z objawami AZS?

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest chorobą uciążliwą i przewlekłą, o nawrotowym przebiegu, charakteryzującą się stanem zapalnym i niemożliwym do opanowania świądem. Dodatkowo skóra atopowa jest sucha, skłonna do podrażnień i ma nieszczelną barierę białkowo-lipidową. Lipidy chronią przed wyparowaniem wody, wnikaniem alergenów i substancji drażniących w głębsze warstwy skóry. Białka uszczelniają połączenia międzykomórkowe w naskórku oraz odpowiadają za prawidłowe nawilżenie skóry. W skórze u osób z atopowym zapaleniem skóry lipidów jest za mało, a białka naskórka są wadliwe.

Średnio dwoje na 10 dzieci choruje na atopowe zapalenie skóry. U 20% dzieci pierwsze objawy AZS wystąpią przed 6 miesiącem życia, kiedy dziecko jeszcze nie mówi, nie może się poskarżyć, ale niewątpliwie cierpi, bo zapalnie zmieniona skóra boli, sączy i swędzi.

AZS wywiera swoje piętno nie tylko na chorych dzieciach, ale wpływa na funkcjonowanie całych rodzin, ponieważ rodzice i najbliżsi bardzo przeżywają wygląd zmian skórnych dziecka, niepokoją się każdorazowym zaostrzeniem choroby oraz chcą mieć pewność, że postępują prawidłowo. Każde pogorszenie choroby przyjmowane jest jako porażka przez rodziców i prowadzącego lekarza. Dziecko z powodu dokuczliwego świądu wydrapuje się, jest rozdrażnione i nadpobudliwe. Największa pomoc i wsparcie ze strony rodziców dla dzieci cierpiących na AZS polega na wspólnej walce ze świądem, stanem zapalnym skóry oraz odbudowie prawidłowej bariery białkowo-lipidowej, a więc pielęgnacji skóry. Wspieranie dziecka w chorobie to pełne zrozumienie istoty choroby, która w związku ze złożoną patogenezą polega na wykorzystaniu wszystkich dostępnych środków pielęgnacyjnych zmniejszających konieczność drapania.

Na AZS chorują także dorośli, ale odsetek zachorowań jest mniejszy i wynosi 1-3%, ponieważ większość dzieci wyrasta z objawów choroby po kilku latach. Należy jednak pamiętać, że skóra u osoby z atopią już zawsze będzie sucha i nadwrażliwa, i że wymaga pielęgnacji do końca życia.

Przyczyny i objawy AZS
Etiologia AZS jest złożona i nie do końca poznana. Odgrywają w niej rolę zarówno czynniki genetyczne jak i środowiskowe. Rozwój choroby uwarunkowany jest atopią. Atopia to reakcja immunologiczna polegająca na nieprawidłowym, nadmiernym wytwarzaniu przeciwciał IgE w odpowiedzi na kontakt z alergenem, który występuje w środowisku. Atopia jest cechą dziedziczną – jeśli występuje u obojga rodziców, dzieci obarczone są 70% ryzykiem jej wystąpienia. Innym czynnikiem mającym wpływ na powstanie AZS jest nieprawidłowa odnowa warstwy lipidowej naskórka (zbyt mało ceramidów) oraz nadmierna utrata wody przez skórę w wyniku mutacji białka filagryny. Poza tym sugeruje się wpływ takich czynników jak ekspozycja na alergeny, zanieczyszczenie powietrza, wody, żywności, infekcje wirusowe i bakteryjne, substancje chemiczne powszechnego użytku oraz stres.

Objawy AZS pojawiają się zwykle ok. 6 miesiąca życia i odznaczają się występowaniem zmian o wysiękowym charakterze t.j. pęcherzyków i grudek na rumieniowym podłożu. Zajęte są głównie policzki, grzbiety rąk i przednie powierzchnie kończyn dolnych, symetrycznie. Skóra niemowląt jest cieńsza i bardziej podatna na zakażenia bakteryjne, grzybicze i wirusowe, szkodliwy wpływ zewnętrznych czynników fizycznych i chemicznych oraz mechaniczne tarcie. Dlatego dzieci z AZS częściej doświadczają pieluszkowego zapalenia skóry i podrażnienia tej okolicy. Po 2 r.ż. dochodzi do ograniczenia zmian chorobowych do typowej lokalizacji tzn. na twarzy (policzki i okolica wokół oczu), szyi i karku, w zgięciach łokciowych i kolanowych, okolicach nadgarstków i stawów skokowych. Skóra staje się pogrubiała, łuszcząca i czerwona. Zdarza się, że choroba ustępuje przed ukończeniem 5 rż. Jeżeli nie ustąpi, zmiany skórne w/w lokalizacji utrwalają się i charakteryzują się pogrubieniem, wyraźnym poletkowaniem i złuszczaniem (lichenifikacja). Skóra przybiera lekko brązowy kolor, który jest wynikiem ciągłego drapania, przewlekłego stanu zapalnego i pogrubienia naskórka.

Jakość życia w AZS
Jakość życia pacjentów z AZS jest niska. Zarówno dzieci jak i dorośli są silnie dotknięci przez świąd. Silny świąd występuje u 97% osób z tą chorobą. Dzieci z AZS z powodu rozdrażnienia i niewyspania mogą mieć trudności w szkole, a osoby dorosłe zgłaszają frustrację i złość spowodowaną niekorzystnym wyglądem. Zdrowie psychiczne pacjentów z atopią jest niższe niż u pacjentów z innymi ciężkimi chorobami jak cukrzyca czy nadciśnienie. W badaniach socjologiczno-epidemiologicznych, 38% pacjentów z AZS zdecydowało się nie podejmować konkretnego wykształcenia i określonej pracy z powodu choroby, a 1/3 musiała zarzucić swoje hobby. U prawie połowy chorych występują nerwice i depresje, a co trzeci twierdzi, że ma zaniżone poczucie własnej wartości. Aż 15% badanych z AZS deklarowało, że ich życie zdeterminowane jest przez chorobę.

Pielęgnacja i leczenie
Na podstawie wieloletniej obserwacji, badań naukowych i laboratoryjnych, obecnie wiadomo, że skóra w AZS charakteryzuje się defektem ektodermalnym tzn. jest sucha i taka pozostanie do końca życia, łatwo się podrażnia i ma cechy przewlekłego zapalenia, co znaczy, że niewielki czynnik drażniący lub zaniedbania pielęgnacyjne spowodują jej zaczerwienienie, łuszczenie, świąd i sączenie. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami PRACTALL podstawą terapii pozostają emolienty, następnie preparaty steroidowe i inhibitory kalcyneuryny, a w terapii ogólnej leki przeciwhistaminowe, niespecyficznie działające leki immunosupresyjne, stosowane w silnych zaostrzeniach, a także fototerapia.

Warunkiem sukcesu terapeutycznego jest odpowiednia pielęgnacja skóry. W preparatach pielęgnacyjnych warto dostarczać naturalne hydrolipidy naskórka, które regulują procesy zapalne tj. kwas linolowy, linolenowy i ceramidy. Stwierdzono, że z wszystkich aplikowanych kremów jedynie 50% pozostaje na powierzchni po 8 godzinach, dlatego powinno się smarować skórę minimum dwa razy dziennie. Transfer aktywnych składników wgłąb skóry jest łatwiejszy z kremów i maści, niż z płynów i lotionów. Wspomagająco można także wykorzystać preparaty dermokosmetyczne zawierające czynniki przeciwzapalne (panthenol), przeciwświądowe (zanthalene, laureth 6,5), regenerujące (niacynamid), przeciwbakteryjne (chlorek benzalkonowy, triclosan, cynk), łagodzące (aloes, alantoina) i wspomagające obronę immunologiczną skóry (carboxy-methyl-glucan). Powstały one specjalnie z myślą złagodzenia dolegliwości w przebiegu zaostrzonego AZS. Właściwa pielęgnacja skóry warunkuje wyższą skuteczność maści leczniczych. Im lepiej natłuszczona skóra, tym bardziej jednorodna penetracja leczniczych preparatów miejscowych. Ostatnio opublikowano, że pielęgnacja emolientami od pierwszego dnia życia noworodków z ryzykiem rozwoju AZS z powodu choroby rodziców, odegrała prewencyjną rolę i ochroniła je przed rozwojem AZS. Fakt ten potwierdza istotną rolę defektu bariery naskórkowej w rozwoju AZS, a metody jej naprawy stanowią skuteczny środek ochronny.

Należy pamiętać o nienaruszaniu fizjologicznego pH skóry, które wynosi ok. 5.5 i działa ochronnie wobec infekcji bakteryjnych i grzybiczych. Dlatego warte polecenia są tzw. mydła bez mydła - syndety o odczynie zbliżonym do pH skóry a nie alkalicznym.

Chory na AZS musi unikać tego, co go uczula. W okresach zaostrzenia już nie wystarczy sama pielęgnacja, powinno być włączone leczenie, które obejmuje skojarzone działanie kortykosteroidów miejscowych w formie emulsji, kremów lub maści stosowanych tak krótko jak się da, aby szybko ugasić stan zapalny i w związku z tym świąd, leków immunomodulujących z grupy inhibitorów kalcyneuryny oraz leków przeciwświądowych antyhistaminowych z różnych klas podawanych ogólnie. W przypadku wtórnych nadkażeń bakteryjnych, grzybiczych czy wirusowych potrzebne jest odpowiednie leczenie celowane. W przypadku rozległych i nasilonych zmian skórnych pacjent wymaga specjalistycznego leczenia dermatologicznego.

Cennym uzupełnieniem terapii farmakologicznej i pielęgnacji jest leczenie klimatyczne szczególnie w rejonach nadmorskich z wykorzystaniem słońca i wody morskiej, balneoterapia i hydroterapia stosowane w wielu uzdrowiskach i sanatoriach.

Fakty – Jaka jest skóra w AZS?
Swędząca i sucha
Wyprysk atopowy objawia się w postaci suchej i swędzącej skóry, która okresowo zaognia się i ulega zaczerwienieniu, łuszczeniu i wzmożonemu świądowi. Zazwyczaj wyprysk jest suchy, lecz jeśli będzie nadmiernie drapany, może wdać się infekcja, która sprawia, iż skóra zaczyna się sączyć.

Skórze brakuje substancji tłuszczowych
Wyprysk atopowy wynika z tego, że skórze brakuje naturalnych substancji tłuszczowych (ceramidów, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, hydrolipidów) i nawilżających, które uszczelniają przestrzenie między komórkami naskórka tworząc barierę ochronną. Bez tych składowych skóra staje się "nieszczelna", traci wodę i umożliwia wtargnięcie substancjom uczulającym i drażniącym.

Ma zwiększone ryzyko infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych
Osoby z AZS mają większą skłonność do nadkażeń bakteryjnych, zwłaszcza gronkowcem złocistym; chorób wirusowych takich jak brodawki zwykłe czy płaskie wywołane wirusem brodawczaka ludzkiego, mięczak zakaźny czy infekcji grzybami lipofilnymi. Wynika to z defektu immunologicznego w przebiegu tej choroby, przewlekłego drapania, drażnienia i nieprawidłowego złuszczania skóry.

Fakty – Co zaostrza AZS?

• kosmetyki, mydła, detergenty i środki chemiczne
• konserwanty zawarte w żywności, niektóre pokarmy (orzeszki ziemne, cytrusy, mleko krowie, białko jaja kurzego, ryby, czekolada, ostre przyprawy)
• wełna i syntetyczne tkaniny, barwniki odzieżowe
• dym papierosowy
• kurz, roztocze kurzu domowego, pyłki traw, chwastów i drzew, pokarm dla rybek akwariowych, sierść zwierząt, pierze
• stres
• uwarunkowania klimatyczne tj. wysoka temperatura, suche powietrze, różnice temperatur, wiatr, zanieczyszczenie środowiska
• twarda woda kanalizacji miejskiej

Mity AZS
Z ostatnich sondaży przeprowadzonych w Europie wynika, że prawie połowa pacjentów z AZS lub ich rodziców sięga po alternatywne metody lecznicze. Wśród nich wymienia się: akupunkturę, homeopatię, dietę, probiotyki, suplementację niezbędnych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, auto-hemo (domięśniowe iniekcje autologicznej krwi), bioprądy, aromaterapię, masaż, hypnoterapię czy ziołolecznictwo. W chwili obecnej poza rosnącą popularnością tych metod, nie ma przekonywujących danych o ich skuteczności w leczeniu lub zapobieganiu AZS. Należy je traktować jako leczenie eksperymentalne wspomagające pielęgnację i leczenie farmakologiczne.

Część merytoryczną przygotowała:
Dr n. med. Joanna Czuwara, Specjalista dermatolog
Klinika Dermatologii CSK MSWiA, Warszawa
Centrum Dermatologii Estetycznej i Laserowej VivaDerm, Warszawa

Produkty marki Bioderma do pielęgnacji skóry atopowej Atoderm
Atoderm PO zinc – krem przeciw podrażnieniom skóry

• Stosowany przy skórze atopowej, w trakcie nasilenia objawów egzemy. Do twarzy i ciała.
• Dla niemowląt, dzieci i dorosłych
• Łagodzi świąd, koi podrażnienia i działa przeciwzapalnie (ß-sitosterole, glukonian cynku, witamina E)
• Hamuje rozwój mikroorganizmów odpowiedzialnych za tworzenie się infekcji (piroktonolamina, glukonian cynku)
• Nawilża i wzmacnia barierę skórną dzięki zawartości kompleksu wazelinowo-glicerynowego
• Nie zawiera mocznika, środków zapachowych, ani wolnych kwasów tłuszczowych
• Bardzo dobrze tolerowany
• Posiada pozytywną opinię Instytutu Matki i Dziecka

Tubka 100ml / cena ok. 54 zł

Atoderm PP anti-récidive – balsam emolientowy zapobiegający nawrotom przesuszenia skóry

• Zapobiega nawrotom egzemy poprzez regulację flory naskórkowej (ECODEFENSINE®PATENT = boldus, fructooligosacharydy)
• 2% witamina PP stymuluje naturalną produkcje cementu międzykomórkowego i trwale odbudowuje barierę ochronną skóry
• Łagodzi świąd (zanthalene)
• Dzięki kompleksowi wazelina/gliceryna posiada natychmiastowe działanie nawilżające
• Bardzo dobrze tolerowany
• Bezzapachowy, bez konserwantów
• Posiada znakomite właściwości kosmetyczne

Tubka 200 ml / cena ok. 56 zł
Butelka 500ml / cena ok.

Ocena skuteczności Atoderm PP anti-recidive
Grupa 50 Pacjentów, Łódź, Dermed 2008

• 96% skuteczności wg lekarzy przeprowadzających badanie
• 94% skuteczności wg Pacjentów

Atoderm crème to krem wzmacniający, natłuszczający i nawilżający, stworzony dla skóry wykazującej silne tendencje do wysuszania.

• Delikatnie natłuszcza skórę tworząc na jej powierzchni film ochronny (kompleks wazelina i gliceryna)
• Zmniejsza podatność skóry na podrażnienia (witamina E)
• Przynosi ulgę w takich dolegliwościach suchej skóry jak pieczenie, świąd i łuszczenie się
• Formuła oleju w wodzie
• Bezzapachowy
• Może być stosowany na skórę twarzy lub jako balsam do ciała

Butelka z pompką 200 ml  / cena ok. 60 zł
Butelka z pompką 500 ml  / cena ok. 93 zł

Atoderm lait – mleczko ochronno-nawilżające
Mleczko do twarzy i ciała, do skóry suchej i bardzo suchej

• Wzmacnia barierę ochronną skóry, intensywnie i długotrwale nawilża (kompleks wazelina i gliceryna)
• Łagodzi i zmniejsza nadwrażliwość skóry – witamina E
• Posiada właściwości zatrzymujące wodę, co wpływa na długotrwały efekt nawilżenia skóry.
• Delikatnie perfumowany.
• Dzięki lekkiej konsystencji łatwo się rozprowadza i dobrze się wchłania.

Tubka 200 ml / cena ok. 52 zł

Produkty do mycia z linii ATODERM
Atoderm Moussant – Natłuszczający żel do mycia

• Codzienna higiena dzieci oraz dorosłych. Do stosowania na twarz i całe ciało
• Łagodnie oczyszcza, nie powodując podrażnień
• Starannie dobrane, łagodne składniki pozostawiają skórę miękką i gładką
• Delikatnie natłuszcza i łagodzi podrażnienia – wzmacnia barierę ochronną skóry (olej palmowy, xylitol)
• Redukuje ryzyko infekcji
• Dzięki zawartości siarczan cynku i miedzi,  Atoderm moussant ma działanie antybakteryjne i  łagodzące
• Bardzo dobrze tolerowany
• Nie zawiera mydła, środków zapachowych ani barwiących

Tubka 200 ml / cena ok. 34 zł lub butelka z pompką 500 ml / cena ok. 58 zł

Atoderm Pain - Bogata, natłuszczająca kostka myjąca

• Codzienna higiena dla niemowląt, dzieci i dorosłych, można stosować do mycia twarzy i całego ciała
• Oczyszcza skórę i pozostawia ją miękką w dotyku dzięki bogatej bazie myjącej – gliceryna, olej palmowy
• Wyciąg z ogórka łagodzi i redukuje zaczerwienienia
• Pidolat cynku ma działanie kojące
• Ogranicza ryzyko infekcji
• Bardzo dobrze tolerowana – bezzapachowa, bez środków barwiących

SPOSÓB UŻYCIA:
Stosować do mycia twarzy i całego ciała zamiast mydła. Preparat dokładnie spłukać letnią wodą.

Kostka 150 g / cena ok. 39 zł

Atoderm Douceur – żel pod prysznic i do kąpieli
Atoderm Gel Douceur przeznaczony jest do suchej, bardzo suchej oraz wrażliwej skóry

• Codzienna higiena, dla niemowląt i dzieci oraz dorosłych
• Delikatnie myje, nie podrażniając skóry (łagodna baza myjąca)
• Dzięki zawartości gliceryny i wazeliny ma działanie nawilżające
• Łagodzi podrażnienia – ramnoza
• Bardzo dobrze tolerowany.
• Delikatnie perfumowany
• Nie zawiera konserwantów

SPOSÓB UŻYCIA:
Żel nałożyć na wilgotną skórę i masować, aż do utworzenia się piany. Następnie dokładnie spłukać i delikatnie osuszyć. Stosować do mycia twarzy  i ciała.

Tuba 200ml, cena ok. 46 zł
lub butelka 500 ml, cena ok. 74 zł

Pozostałe produkty z linii ATODERM
Atoderm Nutritive - Odżywczy krem do skóry suchej i osłabionej

• Codzienna, odżywcza pielęgnacja skóry suchej, osłabionej i wrażliwej
• Masło Shea oraz wyciąg z avocado mają znakomite właściwości odżywcze, wygładzające i odbudowujące
• Wazelina i gliceryna zapewniają właściwy poziom nawilżenia skóry
• Bogata konsystencja kremu sprawia, że skóra szybko odzyskuje naturalną równowagę
• Stanowi dobrą bazę pod makijaż
• Bardzo dobrze tolerowany, hypoalergiczny, nie zatyka porów

Tubka 40 ml / cena ok. 68 zł

Atoderm crème mains - odżywczy krem do rąk suchych i zniszczonych

• Gwarantuje efekt długotrwałego nawilżenia
• Zapewnia natychmiastowe uczucie komfortu i ogranicza uczucie ściągnięcia skóry
• Trwale poprawia kondycję zniszczonej skóry dłoni (xylitol, gliceryna, wazelina, parafina)
• Idealny do pielęgnacji dłoni w zimie – niweluje skutki działania mrozu i suchego powietrza
• Delikatnie perfumowany
• Stosować tak często jak to konieczne

Tubka 50 ml / cena ok. 28 zł

Atoderm Lip Balm - Odżywczy i regenerujący balsam do ust

• Przeznaczony do codziennej pielęgnacji ust. Do ust spierzchniętych, wysuszonych i podrażnionych
• Ma doskonałe działanie naprawcze i regenerujące (olejek z awokado)
• Łagodzi podrażnienia (wyciąg z laminaria ochroleuca)
• Nawilża, wygładza i odżywia zniszczoną oraz podrażnioną skórę ust (masło karite)
• Posiada przyjemną, bogatą konsystencję, a także aplikator ułatwiający nakładanie
• Bardzo dobrze tolerowany – bezzapachowy, hipoalergiczny
• Stosować bezpośrednio na usta, tak często jak to koniecznie

Tubka 15 ml / cena ok. 27 zł

Atoderm stick – wygładzająca pomadka do ust
Pomadka przeznaczona jest do codziennej pielęgnacji wrażliwej skóry ust

• Ma działanie ochronne i nawilżające
• Posiada delikatny, przyjemny zapach
• Bez klasycznych konserwantów
• Przyjemna w użyciu
• Stosować tak często jak jest to potrzebne

Opakowanie 4g / cena ok. 30 zł

Produkty Bioderma dostępne tylko w aptekach.