„Kształt atomu. Wojna i pamięć” Łucja Fice

Czy wojna kończy się wraz z podpisaniem pokoju? A może trwa tak długo, jak długo żyją ci, którzy noszą ją w pamięci – albo dziedziczą jej skutki, choć sami nigdy jej nie doświadczyli? Na te pytania próbuje odpowiedzieć Łucja Fice w swojej najnowszej powieści „Kształt atomu. Wojna i pamięć”.

Historia nie zawsze kończy się wtedy, gdy kończą się działania wojenne. Czasem pozostaje w pamięci, rodzinnych opowieściach, przemilczeniach i traumach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Właśnie temu, co dzieje się z człowiekiem wiele lat po wojnie, przygląda się Łucja Fice w powieści „Kształt atomu. Wojna i pamięć”.

Autorka prowadzi czytelnika przez dwa przeplatające się światy. Pierwszy sięga czasów II wojny światowej i przedstawia losy piętnastoletniej Kazimiery – młodej Polki wywiezionej do Niemiec na roboty przymusowe. Drugi rozgrywa się współcześnie. To historia kobiety opiekującej się chorą na demencję seniorką. Z czasem jej codzienna praca zaczyna przypominać poszukiwanie śladów przeszłości, a rodzinne wspomnienia odsłaniają historię, która przez dziesięciolecia pozostawała ukryta.

To właśnie demencja i pamięć stają się w powieści nieoczywistym pomostem pomiędzy przeszłością a teraźniejszością. To, co początkowo może wydawać się jedynie chaotycznymi wspomnieniami chorej kobiety, zaczyna układać się w spójną historię. Konkretne miejsca, nazwiska i wydarzenia prowadzą do wojennej przeszłości, której ślady przetrwały mimo upływu dziesięcioleci.

Pamięć jak atom
Tytułowa metafora atomu jest jednym z najważniejszych kluczy do odczytania książki. Autorka porównuje pamięć do atomu, którego „jądro” stanowią obrazy, emocje, lęki i doświadczenia. Kiedy pamięć zaczyna się rozpadać, nie wszystko jednak znika. Niektóre wspomnienia – szczególnie te związane z traumą – mogą powracać z wyjątkową siłą.

W ten sposób książka stawia pytania wykraczające poza samą historię II wojny światowej:

Czy bez pamięci nadal jesteśmy tymi samymi ludźmi? Czy można zapomnieć doświadczenie, którego nie da się opowiedzieć? I czy trauma może zostać przekazana kolejnym pokoleniom, nawet jeśli nikt już o niej głośno nie mówi?

Autorka w prologu podkreśla, że jej celem nie jest „pogrzebanie przeszłości”, ale wydobycie na światło historii, która przez lata pozostawała ukryta.

Historia jednej dziewczyny staje się historią wielu pokoleń
Losy Kazimiery są osadzone w realiach wojennej przemocy, przymusowej pracy i utraty domu. Jej historia splata się z losami ludzi po drugiej stronie wojennego konfliktu i pokazuje, jak ekstremalne warunki wpływają na ludzkie wybory, relacje i sumienie.

Jednocześnie „Kształt atomu” nie zatrzymuje się na samym doświadczeniu wojny. Ważne stają się późniejsze konsekwencje wydarzeń, gdy ich bohaterowie są już starsi, a wspomnienia wracają po dziesięcioleciach. Współczesna część powieści pokazuje natomiast, że czas nie musi oznaczać końca pamięci – czasem właśnie starość i utrata kontroli nad teraźniejszością otwierają dostęp do tego, co zostało wyparte.

Jak zauważa profesor Stefan Pastuszewski:
„Teraźniejszość jest ściśle spleciona z przeszłością, a przyszłość, choć wydaje się czasem nieoczekiwana, jest zbudowana z atomów przeszłości. (...) Czyta się więc tę powieść jednym tchem.”

Nie tylko powieść historyczna
„Kształt atomu. Wojna i pamięć” dotyka kilku tematów, które pozostają aktualne również współcześnie: pamięci historycznej, losów kobiet, relacji polsko-niemieckich, starości, demencji, rodzinnych tajemnic oraz wpływu doświadczeń wojennych na kolejne pokolenia.

To również opowieść o miłości, winie, przebaczeniu i przemijaniu. O ludziach, którzy przez większość życia noszą w sobie zamknięte historie, oraz o tym, co dzieje się, gdy po wielu latach te historie wreszcie zaczynają wychodzić na powierzchnię.

W książce pamięć nie jest więc wyłącznie wspomnieniem przeszłości. Staje się żywą częścią teraźniejszości – czymś, co wpływa na tożsamość, relacje i sposób, w jaki kolejne pokolenia rozumieją własną historię.

Patronat nad książką objęli: Głos Seniora, Ogólnopolska Karta Seniora, EchoGorzowa.pl, e-Wenus.pl, Pegaz Lubelski, Imperium Kobiet, Lubię Czytać, Opętani Czytaniem, DlaLejdis.pl, Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie (Londyn).

„Kształt atomu. Wojna i pamięć” Łucji Fice jest już dostępny w sprzedaży.

Wydawnictwo: BookEdit
Oprawa: Miękka
Rok wydania: 2026
ISBN: 9788368750515