Czy po ciąży zęby są słabsze? Popularny mit ma w sobie ziarnko prawdy, ale nie chodzi o "zabieranie wapnia"

Historie brzmią podobnie. Przed ciążą z zębami właściwie nie było problemów, a kilka miesięcy po porodzie nagle pojawiły się ubytki, krwawienie dziąseł albo konieczność leczenia kanałowego. Nic więc dziwnego, że od pokoleń funkcjonuje przekonanie, iż ciąża po prostu "niszczy zęby".

Rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Ciąża może zwiększać ryzyko problemów w jamie ustnej, jednak odpowiada za to jednocześnie kilka czynników - przede wszystkim zmiany hormonalne, większa podatność dziąseł na stan zapalny, zmiana nawyków żywieniowych, wymioty i związane z nimi działanie kwasu żołądkowego oraz czasami trudności z utrzymaniem dotychczasowej higieny.

Czy dziecko "zabiera wapń z zębów" matki?

To jeden z najbardziej rozpowszechnionych mitów dotyczących ciąży.

Rozwijający się płód oczywiście potrzebuje wapnia, ale nie jest on pobierany z zębów matki. American Dental Association wprost wskazuje, że przekonanie, iż niedobór wapnia podczas ciąży powoduje pobieranie go z zębów kobiety, jest nieprawdziwe. Organizm pozyskuje potrzebny wapń przede wszystkim z diety, a w określonych sytuacjach korzysta z zasobów zgromadzonych w kościach, nie ze szkliwa zębów.

Szkliwo nie jest magazynem wapnia, z którego organizm może swobodnie korzystać podczas ciąży.

Dlatego stwierdzenie "straciłam ząb, bo dziecko zabrało mi wapń" nie opisuje właściwego mechanizmu.

Skoro nie wapń, to dlaczego po ciąży zęby mogą sprawiać więcej problemów?

Jedną z najważniejszych przyczyn są hormony.

Podczas ciąży zmieniają się między innymi poziomy estrogenów i progesteronu. Tkanki dziąseł mogą przez to silniej reagować na obecność płytki bakteryjnej. Efektem bywa zaczerwienienie, obrzęk oraz krwawienie podczas szczotkowania. NIDCR podkreśla, że właśnie ze względu na zmiany hormonalne u kobiet ciężarnych może rozwinąć się zapalenie dziąseł.

Według amerykańskiej Health Resources and Services Administration zapalenie dziąseł może dotyczyć nawet około trzech na cztery kobiety w ciąży.

Nie oznacza to, że ciąża automatycznie wywoła chorobę przyzębia. Może jednak sprawić, że dziąsła staną się bardziej podatne na problemy przy obecności płytki nazębnej.

Krwawiące dziąsła w ciąży nie są rzadkością

Pierwszym objawem często jest krew widoczna podczas mycia zębów lub nitkowania.

Niektóre kobiety zaczynają wtedy szczotkować delikatniej albo wręcz omijać krwawiące miejsca. To może pogorszyć sytuację, ponieważ płytka bakteryjna pozostaje przy dziąsłach i dodatkowo podtrzymuje stan zapalny.

ADA zaleca podczas ciąży regularne szczotkowanie zębów dwa razy dziennie pastą zawierającą fluor oraz codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych.

Jeżeli krwawienie jest częste, dziąsła są opuchnięte, bolesne albo problem się nasila, warto zgłosić się do dentysty.

Poranne wymioty mogą naprawdę uszkadzać szkliwo

To kolejny mechanizm, który może sprawić, że po kilku miesiącach ciąży zęby wydają się "słabsze".

Przy częstych nudnościach i wymiotach szkliwo jest regularnie wystawiane na działanie kwasu żołądkowego. Kwasy mogą powodować erozję, czyli chemiczne rozpuszczanie twardych tkanek zęba. Z czasem zęby mogą stać się bardziej wrażliwe, a ich powierzchnia bardziej podatna na uszkodzenia.

Co ciekawe, bezpośrednio po wymiotach nie powinno się od razu intensywnie szczotkować zębów. ADA zaleca najpierw przepłukanie jamy ustnej, ponieważ szkliwo znajdujące się właśnie pod wpływem kwasu jest bardziej podatne na ścieranie. Jednym ze sposobów neutralizacji kwasu jest przepłukanie ust wodą z niewielką ilością sody oczyszczonej.

Zachcianki też mogą mieć znaczenie

Ciąża nie powoduje próchnicy w magiczny sposób. Może jednak stworzyć warunki, które jej sprzyjają.

Jeśli przyszła mama częściej podjada, szczególnie produkty zawierające cukry, bakterie znajdujące się w jamie ustnej otrzymują więcej okazji do produkowania kwasów atakujących szkliwo. ADA wymienia zwiększoną częstotliwość przekąsek, zmiany w diecie, wymioty oraz suchość jamy ustnej jako czynniki mogące zwiększać ryzyko próchnicy podczas ciąży.

Znaczenie ma nie tylko ilość zjedzonego cukru, ale również częstotliwość jego spożywania.

Kilka słodkich przekąsek rozłożonych na cały dzień może być dla zębów większym problemem niż słodki produkt zjedzony przy jednym posiłku.

Czasami problemem jest... sama szczoteczka

W pierwszym trymestrze niektóre kobiety mają tak silny odruch wymiotny, że dokładne szczotkowanie tylnych zębów staje się bardzo trudne.

Do tego dochodzi zmęczenie, gorsze samopoczucie i zmiana codziennej rutyny.

Jeżeli przez kilka miesięcy higiena staje się mniej dokładna, a jednocześnie częściej pojawiają się przekąski i kwaśne środowisko w jamie ustnej, po ciąży można rzeczywiście odkryć ubytki, których wcześniej nie było.

Nie oznacza to jednak, że sam płód "zepsuł zęby".

Czy zęby mogą zacząć się ruszać?

Może się zdarzyć także przejściowo zwiększona ruchomość zębów. ACOG wymienia ruchomość zębów wśród zmian, które mogą być obserwowane w okresie ciąży.

Znacznie poważniejsza sytuacja występuje jednak wtedy, gdy przyczyną jest zaawansowana choroba przyzębia. Nieleczone zapalenie może obejmować tkanki i kość utrzymującą zęby. W skrajnych przypadkach prowadzi to do ich rozchwiania, a nawet utraty.

Ruszającego się zęba nie należy więc automatycznie tłumaczyć ciążą. Wymaga on kontroli stomatologicznej.

Na dziąśle może pojawić się również charakterystyczny guzek

U części kobiet podczas ciąży rozwija się tak zwany ziarniniak ciężarnych. Jest to łagodna, silnie unaczyniona zmiana pojawiająca się najczęściej na dziąśle.

ADA wymienia ziarniniaka ciężarnych wśród zmian jamy ustnej związanych z ciążą i zmianami hormonalnymi.

Taki guzek może łatwo krwawić i wyglądać niepokojąco, dlatego powinien zostać oceniony przez dentystę.

Czy trzeba czekać z dentystą do porodu?

Nie. To kolejny mit, który może wyrządzić więcej szkody niż sama ciąża.

American Dental Association oraz American College of Obstetricians and Gynecologists podkreślają, że profilaktyczne, diagnostyczne i potrzebne leczenie stomatologiczne może być prowadzone podczas ciąży. Dotyczy to również koniecznego leczenia próchnicy, leczenia kanałowego czy ekstrakcji. Odkładanie potrzebnego leczenia może doprowadzić do bardziej skomplikowanych problemów.

Także zdjęcia RTG wykonywane ze wskazań stomatologicznych oraz stosowanie odpowiednich środków znieczulenia miejscowego są uznawane przez te organizacje za bezpieczne w ciąży, choć zawsze należy poinformować stomatologa o ciąży.

W Polsce kobiety w ciąży mają dodatkowe uprawnienia stomatologiczne

Narodowy Fundusz Zdrowia przypomina, że kobiety w ciąży i połogu mają rozszerzony zakres określonych świadczeń stomatologicznych finansowanych ze środków publicznych. NFZ zwraca również uwagę, że okres ciąży jest dobrym momentem na szczególne zadbanie o stan zębów i jamy ustnej.

W standardach opieki nad kobietą ciężarną uwzględnia się także kontrolę stomatologiczną. Akademia NFZ zaleca przyszłym mamom wykonanie przeglądu zębów.

A jeśli problemy pojawiły się dopiero po porodzie?

To możliwe.

Próchnica czy choroba dziąseł nie muszą od razu powodować bólu. Proces może rozwijać się przez wiele miesięcy, a jego konsekwencje stają się zauważalne dopiero pod koniec ciąży lub po porodzie.

Dlatego kobieta może mieć wrażenie, że "po ciąży nagle posypały jej się zęby", choć część zmian zaczęła rozwijać się znacznie wcześniej.

Dodatkowo pierwsze miesiące z niemowlęciem nie zawsze sprzyjają regularnym posiłkom, dokładnej higienie czy wizytom kontrolnym.

Jak chronić zęby podczas ciąży?

Najważniejsze zalecenia nie są szczególnie skomplikowane. ADA i HRSA rekomendują szczotkowanie zębów dwa razy dziennie pastą z fluorem, codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych, ograniczenie częstego spożywania słodkich przekąsek i napojów oraz regularne kontrole stomatologiczne.

Przy częstych wymiotach warto dodatkowo chronić zęby przed kwasami i omówić problem ze stomatologiem.

Nie należy również odkładać leczenia bolącego zęba tylko dlatego, że trwa ciąża.

Czyli ciąża osłabia zęby czy nie?

Najbardziej uczciwa odpowiedź brzmi: ciąża sama w sobie nie powoduje, że dziecko zabiera wapń z zębów mamy i w ten sposób je osłabia. Może jednak stworzyć warunki, w których problemy z zębami i dziąsłami występują częściej.

Hormony zwiększają podatność dziąseł na stan zapalny, wymioty narażają szkliwo na działanie kwasu, zmiany diety mogą sprzyjać próchnicy, a zmęczenie i nudności czasami utrudniają dokładne dbanie o higienę.

Dlatego powiedzenie "jedno dziecko, jeden ząb" można spokojnie odłożyć między rodzinne mity.

Znacznie trafniejsze byłoby inne: ciąża nie musi kosztować kobiety ani jednego zęba, ale jest okresem, w którym o jamę ustną warto dbać szczególnie uważnie.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze stomatologiem lub lekarzem.

PMP

^{Fot. Wygenerowano AI}