„Tajemnice wichrowych wzgórz” Eryk Ostrowski

„Tajemnice wichrowych wzgórz – Prawdziwa historia Branwella i Charlotte Brontë” to tytuł najnowszej książki Eryka Ostrowskiego, która nakładem Wydawnictwa Naukowego PWN trafiła właśnie do księgarń. Pozycja ta jest pierwszą wspólną biografią Branwella i Charlotte Brontë, zawiera także nigdy wcześniej nietłumaczone na język polski wiersze i poematy Branwella oraz listy rodzeństwa w przekładzie Doroty Tukaj.

Losy Branwella i Charlotte Brontë dotychczas ujmowano osobno. Historia życia i twórczości Charlotte Brontë jest dość dobrze znana czytelnikom jej powieści (napisała m.in. „Jane Eyre”, „Shirley” oraz „Vilette”, w Polsce w 2013 roku ukazała się biografia „Charlotte Brontë i jej siostry śpiące” Eryka Ostrowskiego), jednak Branwell Brontë w powszechnej świadomości wciąż pozostaje niesławnym bratem rzucającym mroczny cień na losy sióstr Brontë. – Niesłusznie, gdyż jest to najbardziej zagadkowa postać w tej literackiej rodzinie, na rynku anglojęzycznym swoista legenda – według współczesnych świadków to nie Emily Brontë, lecz Branwell miał być prawdziwym autorem kultowej powieści „Wichrowe Wzgórza” – mówi Eryk Ostrowski, autor książki „Tajemnice wichrowych wzgórz”.

Jak podkreśla Eryk Ostrowski, zagadka Branwella Brontë wciąż nie przestaje fascynować. – Przez półtora wieku wysnuto dziesiątki hipotez, które uformowały się w jego życiorys. Składały się na niego m.in. alkoholizm, narkomania, schizofrenia, a nawet morderstwo i samobójstwo. Dawało to dobre tło, sprawdzało się na ekranie i szerokim łukiem omijało literaturę. Fakty były jednak inne – mówi Ostrowski.

W swojej nowej książce Eryk Ostrowski rekonstruuje rozgrywające się pośród dzikich wrzosowisk zachodniego Yorkshire losy Branwella Charlotte, których przez długie lata łączyła niezwykle silna więź – dzieciństwo w cieniu śmierci, pasja wspólnego pisania, marzenia o literackiej sławie, pierwsze uczuciowe rozczarowania, a także – pozamałżeńskie miłości. – Ta więź zostaje nagle zerwana, a siostrzana miłość zamienia się w nienawiść. W mojej nowej książce zastanawiam się, dlaczego do tego doszło – mówi Ostrowski.

Autor mierzy się również z jedną z największych zagadek literatury i w oparciu o zachowane dokumenty przedstawia genezę arcydzieła światowej literatury, powieści „Wichrowe Wzgórza”.
– „Wichrowe Wzgórza” zostały opublikowane pod męskim pseudonimem Ellis Bell w 1847 r. i wywołały liczne kontrowersje, stawiając w trudnej sytuacji Charlotte, której debiutancka powieść „Jane Eyre” (opublikowana również pod pseudonimem – Currer Bell) zyskała już sławę po obu stronach Atlantyku. Autorstwo obu książek nie zostało ujawnione za życia rodzeństwa i zostało wskazane przez Charlotte dopiero po śmierci brata i wszystkich sióstr. Wówczas to pisarka przypisała skandalizujące „Wichrowe Wzgórza” swej młodszej siostrze Emily. Stanowisko Charlotte Brontë zostało zaakceptowane, jednak po latach kilku dawnych znajomych Branwella niezależnie opublikowało wspomnienia, w których twierdzili, że to Branwell jest prawdziwym autorem tej powieści – przypomina Eryk Ostrowski.

Eryk Ostrowski pokazuje w swojej nowej książce, że wątki „Wichrowych Wzgórz” przewijają się w młodzieńczej twórczości prozatorskiej Branwella i obecne są również w jego poematach fabularnych. – W dziełach Branwella znajdujemy te same sceny, dialogi, a nawet prototypy głównych bohaterów „Wichrowych Wzgórz” – na przykład Josepha, który występuje wprawdzie pod innym imieniem, ale wypowiada niemal dosłownie te same kwestie w jorkszyrskim dialekcie, w którym żadna z sióstr Branwella nie pisała. Powieściowa Catherine wydaje się być tożsamą ze zmarłą w dzieciństwie ukochaną siostrą Marią, której błagalne wołanie w szumie wichury za oknem Branwell miał słyszeć do końca swoich dni. Również postać Heathcliffa ma wiele wspólnego z głównym bohaterem młodzieńczych sag Branwella, Alexandrem Percym, stanowiącym jego alter ego – mówi Ostrowski.

– Jego autorstwo podpowiadają też listy z czasu, gdy „Wichrowe Wzgórza” były na ukończeniu. Branwell był wówczas w bardzo złej kondycji duchowej, co, jak to nierzadko bywa u wybitnych artystów, uruchomiło potencjał twórczy. Treść kilku z nich jest bardzo podobna do słynnych monologów przechodzącego na tamtą stronę Heathcliffa z ostatnich rozdziałów „Wichrowych Wzgórz”. Zachowały się też szkice Branwella mogące stanowić ilustracje do tej powieści. Pokazuję je w książce; jeden z nich przedstawia najsłynniejszą scenę z powieści z rozbitą szybą i mężczyzną cofającym się przed kobiecą dłonią – mówi Ostrowski.

Jak podkreśla autor, historia Branwella Brontë to swoista legenda, z którą chciał się zmierzyć od dawna. – Moim zdaniem Branwell był największym geniuszem w tej rodzinie; był prekursorem gatunku fantasy i twórcą europejskiego poematu psychologicznego. Oprócz literatury zajmował się malarstwem, jego pasją była muzyka sakralna, sam również grał na organach i flecie, a także namiętnie uprawiał boks. Z natury był pogodnym człowiekiem, obdarzonym wybitnym umysłem i nie mniejszym urokiem osobistym. Wszystko to sprawiało, że ludzie do niego lgnęli, a kobiety traciły dlań głowę – opowiada Ostrowski.

- Tymczasem jego rzeczywistą biografię zastąpiły ponure opowieści kreujące wizerunek człowieka, który miał dręczyć swoich najbliższych, a znakomita twórczość poszła w zapomnienie. Postanowiłem zwrócić mu honor, i jako człowiekowi, i jako artyście. W 2017 roku przypada 200. rocznica urodzin Branwella Brontë, jest to więc dobry moment, by go odczarować – opowiada Eryk Ostrowski, autor biografii „Tajemnice wichrowych wzgórz – Prawdziwa historia Branwella i Charlotte Brontë”.

Biogramy

Patrick Branwell Brontë (1817–1848) – angielski pisarz i malarz, brat trzech sióstr-pisarek: Charlotte, Emily i Anne. Kształcony przez ojca, pastora Patricka Brontë, otrzymał solidną edukację w zakresie nauk humanistycznych. Był wszechstronnie utalentowany – w wieku dziesięciu lat opanował języki klasyczne, łacinę i grekę, posiadał talent muzyczny, grał na organach i flecie, interesował się także boksem, który uprawiał. Z uwagi na talent malarski rodzina zadecydowała, że przyszłość swoją zwiąże z zawodem portrecisty, jednak z powodu dużej konkurencji pracownia malarska nie przyniosła spodziewanych zysków. W kolejnych latach pracował jako zawiadowca stacji kolei żelaznej i tutor. Jego życie skomplikowała nieszczęśliwa miłość do starszej o siedemnaście lat zamężnej arystokratki, Lydii Robinson. Załamanie nerwowe, którego wówczas doświadczył, pośrednio przyczyniło się do jego przedwczesnej śmierci. Branwell był pierwszym z rodzeństwa Brontë, którego utwory ukazały się drukiem. Uprawiał poezję i prozę, tłumaczył również ody Horacego. Jego twórczość cechuje nowatorstwo: był prekursorem gatunku fantasy, twórcą europejskiego poematu psychologicznego, do swoich utworów wprowadził unikalny dialekt jorkszyrski. Według świadków miał być rzeczywistym autorem powieści „Wichrowe Wzgórza”.

Charlotte Brontë (1816–1855) – angielska powieściopisarka i poetka. Debiutowała wspólnie z siostrami, Emily i Anne, tomem wierszy „Poems by Currer, Ellis and Acton Bell” (1846). W 1848 r. ukazała się jej powieść „Jane Eyre”, która stała się wydarzeniem literackim przynosząc autorce sławę w Europie i Stanach Zjednoczonych. Druga powieść „Shirley” (1849) przyniosła jej dalsze sukcesy i uznanie międzynarodowej krytyki. Ostatnią opublikowaną przez Brontë powieścią jest „Vilette” (1853) uważane za jej najwybitniejsze dzieło. W 1854 r. poślubiła wikarego Arthura Bella Nichollsa.
W tym czasie rozpoczęła pracę nad powieścią „Emma”. Zmarła 31 marca 1855 r. Pośmiertnie wydano jej pierwszą powieść „Profesor”, a angielska powieściopisarka Elizabeth Gaskell opublikowała biografię „Życie Charlotte Brontë” (1857). Powieści Charlotte Brontë dały podwaliny emancypacji kobiet i do dziś cieszą się niesłabnącą popularnością. „Vilette” jest prekursorem powieści psychologicznej i pierwszym w światowej literaturze utworem, w którym zastosowano strumień świadomości – odmianę monologu wewnętrznego.

Eryk Ostrowski – poeta i historyk literatury. Opublikował siedem tomów wierszy, ponad dwadzieścia opracowań, wybory jego poezji wydano także za granicą. Publikował w czasopismach polskich, serbskich, węgierskich i ukraińskich. Autor książki „Charlotte Brontë i jej siostry śpiące” (2013), która spotkała się z dużym zainteresowaniem czytelników i uznaniem krytyki. Napisał także przedmowę do polskiego wydania klasycznej biografii „Życie Charlotte Brontë” Elizabeth Gaskell. Wspólnie z Urszulą Kozioł opracował antologię wierszy oraz przekładów poezji niemieckojęzycznej Feliksa Przybylaka, „Wobec” (2012). Wyróżniony Stypendium Miasta Krakowa, Ministra Kultury, Fundacji Grazella i nagrodą „Krakowska Książka Miesiąca” (za tom „Muzyka na wzgórzu”). Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich w Krakowie.