„Ingmar Bergman. Miłość, seks i zdrada” Thomas Sjöberg

Ingmar Bergman wyreżyserował blisko 70 filmów kinowych i telewizyjnych oraz ponad 100 sztuk teatralnych i radiowych. Zdobył trzy Oscary i wiele innych prestiżowych nagród. Był żonaty pięć razy i miał dziewięcioro dzieci. Jego kochankami były największe skandynawskie aktorki – Liv Ullmann, Bibi Andersson i Harriet Andersson.

Za to szalone tempo pełnego emocji życia zapłacił wysoką cenę. Dręczyły go lęki i obsesje, był wiecznie niespokojny, oszukiwał żony, zawodził dzieci, martwił i rozczarowywał rodziców, irytował współpracowników. Ostatecznie jednak wybaczano mu trudny charakter, okazywano zrozumienie, a wyrazy uznania dla jego pracy twórczej napływały z całego świata.

Książka Thomasa Sjöberga podąża za Bergmanem niemal przez całe jego życie – począwszy od dzieciństwa, przez czas spędzony w nazistowskich Niemczech, naznaczony fascynacją faszyzmem i podziwem dla Adolfa Hitlera, aż po burzliwe związki z dziewięcioma silnymi i niezależnymi kobietami, a w końcu ślub z tą, która najbardziej przypominała jego matkę. Sjöberg opowiada historię człowieka z krwi i kości, wykraczając daleko poza stereotypowy wizerunek reżysera, jaki ukształtowali jego współpracownicy i media. Mamy tu Bergmana syna, męża, kochanka i ojca. A przede wszystkim niespokojnego ducha, siejącego zamęt w życiu bliskich sobie osób. Jest to opowieść o wielkich namiętnościach, seksie i zdradzie.

Opierając się na wyjątkowych źródłach, takich jak dzienniki matki, korespondencja między członkami rodziny i zapisy z niewykorzystywanych dotąd archiwów, Sjöberg ujawnia inną,  nową i nieznaną dotąd stronę najsłynniejszego na świecie szwedzkiego reżysera.

Thomas Sjöberg, urodzony w 1958 roku szwedzki pisarz i dziennikarz.

Karierę dziennikarską rozpoczął pod koniec lat 70. XX wieku. Przez kilka lat współpracował z redakcjami dzienników „Expressen”, „Aftonbladet”, „Sydsvenska Dagbladet” i „Dagens Nyheter”. W połowie lat 80., już jako dziennikarz niezależny, rozpoczął współpracę z popularnymi magazynami, m.in. „Nöjesguiden” i „Elle”. Zarówno jako dziennikarz prasowy, jak i jako autor biografii, Sjöberg specjalizuje się w pisaniu o znanych Szwedach, takich jak Berth Milton (biznesmen, właściciel prywatnego pornograficznego imperium medialnego), Pierre Schori (polityk i dyplomata, bliski współpracownik zamordowanego premiera Olofa Palmego), Sven-Göran Eriksson (trener piłkarski), Lennart Hyland (twórca IKEI), Jannike Björling była dziewczyna tenisisty Björna Borga) czy Ingmar Bergman (najsłynniejszy reżyser i „towar eksportowy” Szwecji).

Sjöberg wykłada dziennikarstwo i współpracuje ze szwedzką telewizją. W 2011 roku przyznano mu „Freelance Prize”, za wyjątkowe dokonania dziennikarskie.

Pisarz zasłynął skandalizującą biografią zatytułowaną Carl XVI Gustaf: Den motvillige monarken was (Karol XVI Gustaf: niechętny monarcha), w której ujawnia m.in. wizyty króla Szwecji w należących do mafii klubach ze striptizem. Książka oburzyła dwór królewski, ale z miejsca stała się bestsellerem, a szwedzkie Stowarzyszenie Dziennikarzy Śledczych umieściło ją w 2013 roku na liście najbardziej odkrywczych biografii ostatniego dwudziestopięciolecia.

Ingmar Bergman. Miłość, seks i zdrada, najnowsza praca biograficzna Thomasa Sjöberga, to intymny portret wielkiego mistrza filmu i teatru, który zafascynował cały (nie tylko filmowy) świat.

INGMAR BERGMAN

• W latach 70. Bergman, został oskarżony o malwersacje podatkowe i aresztowany. Reżyser przeżył załamanie nerwowego i trafił do szpitala psychiatrycznego, następnie musiał uciekać ze Szwecji, by uniknąć więzienia.
• 9 nominacji do Oscara
• 5-krotnie żonaty, 9-cioro dzieci
• Jednym z ulubionych filmów reżysera był Dyrygent Andrzeja Wajdy.
• Odszedł dokładnie w tym samym dniu, co włoski mistrz kina, Michelangelo Antonioni – 30 lipca.
• Cała twórczość reżysera skupiona jest wokół głębokiej eksploracji tematu człowieka i jego postawy wobec świata, wobec innych ludzi, wobec niepoznawalnego (śmierci, wiary, nieuchronności losu, cierpienia.
• Zwykł mawiać: w swoich filmach toczę walkę z własnymi demonami.
• Początki fascynacji Bergmana sztuką filmową sięgają momentu, gdy za sto ołowianych żołnierzyków wymienił się ze swoim bratem na kinematograf.
• Pierwsze doświadczenia zawodowe zdobywa jako manager teatru lalkowego, pisuje także własne opowiadania i dramaty, dorabiając jako scenarzysta w Teatrze Dramatycznym.
• Wystawa prof. Tadeusza Szczepańskiego: ZWIERCIADŁO BERGMANA – TWÓRCZOŚĆ I WARSZTAT SZWEDZKIEGO REŻYSERA. Wystawa prezentuje warsztat twórczy Reżysera, jego podejście do scenariusza, pracy z aktorem. Przedstawia również polską recepcję twórczości Bergmana.
• Bergman zamieszcza w swoich filmach refleksje nad własną twórczością i kondycją artystyczną. Główne tematy, na jakich się koncentruje: tzw. Bergmanowska choroba na śmierć – syndrom psychicznej atrofii, powolnej śmierci duchowej (egoizm, oschłość, wyobcowanie), skazanie na samotność i cierpienie, stany kryzysów psychicznych a nawet schizofrenii, skaza fizyczna, rany, stygmaty i postępująca martwota fizyczna.
• Reżyser stosuje w swojej twórczości, tzw. ujęcia lustrzane.
• W wielu filmach bohaterami są kobiety.
• Bardzo często przedstawia ucieczkę w świat wyobraźni, inspirując się teatrem marionetek.

NAJCIEKAWSZE FILMY :

• Siódma pieczęć - Metaforyczna opowieść o rycerzu powracającym z wyprawy krzyżowej. Staje on w szachowym pojedynku ze Śmiercią, w którym stawką jest jego życie. Siódma pieczęć uważana jest za jedno z najwybitniejszych dzieł w jego twórczości, jak też za utwór reprezentatywny, podejmujący szereg później powracających zagadnień i motywów. Wygrana – Nagroda Specjalna Jury w Cannes , Nominacja – Złota Palma.
• Tam gdzie rosną poziomki - Efektowna medytacja o życiu, miłości i śmierci, metaforycznie ujęta w klamrę jednego dnia i opowiedziana zgodnie z poetyką filmu drogi. Profesor Isak Borg udaje się do Lundu, by wziąć udział w obchodach własnego jubileuszu naukowego. Mężczyzna rozmyśla o swoim życiu. Bergmanowskie dzieło na początku drugiej połowy XX wieku  było jednym z najistotniejszych utworów nurtu kina pytań fundamentalnych, zarówno w zakresie podejmowanych treści, jak i zastosowanej formy. Wygrana – Złoty Niedźwiedź w Berlinie, Nominacja- do Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny
• Fanny i Aleksander - Jeden z najpiękniejszych, a zarazem ostatnich, filmów Ingmara Bergmana - barwna, oniryczna, pełna magii i bogata w znaczenia opowieść o dzieciństwie, pamięci i wyobraźni. Ojciec dwojga rodzeństwa przedwcześnie umiera. Gdy matka po niedługim czasie ponownie wychodzi za mąż, ojczym terroryzuje dzieci. Bergman przyznaje się do wprowadzania do filmu wielu wątków autobiograficznych – odwzorowaniem reżysera jest postać  Aleksandra, przyszłego artysty, widzącego świat na podobieństwo wielkiego spektaklu. Film pokazano na 6 Festiwalu Era Nowe Horyzonty we Wrocławiu (2006 rok) w ramach cyklu: „W zwierciadle Bergmana”. Wygrana – Oscar za najlepsze zdjęcia, kostiumy, scenografia i dekoracje wnętrz, scenografia i dekoracje wnętrz. Nominacja – do Oscara za najlepszą reżyserię Ingmara Bergmana.
• Źródło - Film jedyny w swoim rodzaju – psychologiczny moralitet o zbrodni, zemście i (pozornym) milczeniu Boga. Źródło może być znane z tego, że Wes Craven podkradł z niego fabułę do swojego debiutanckiego horroru – Ostatni dom po lewej.  Średniowieczna Szwecja. Pochodząca z bogatej, osiadłej na wsi rodziny Karin jest zazdrosna o siostrę, która spodziewa się dziecka. Wygrana – Oscar za Najlepszy film nieanglojęzyczny, Złoty Glob za najlepszy film zagraniczny. Nominacja – Złota Palma, Oscar – najlepsze kostiumy.
• Persona - Fascynujący wykład filozoficzny o życiu i śmierci, sensie i nonsensie, naiwności przeradzającej się w dojrzałość. Persona Ingmara Bergmana to pasjonujący portret fałszywych osobowości skrytych za fasadą śmiechu, radości, niedojrzałości. Film wielopoziomowy, alegoryczny, bardzo enigmatyczny. Aktorka traci głos podczas przedstawienia teatralnego. Okazuje się, że demonstruje ona w ten sposób bezradność wobec otaczającego ją świata. Wygrana –  NSF za najlepszy film. Nominacja – National Board of Review w kategorii najlepszy film zagraniczny.

Na zdjęciu Ingmar Bergman w Hollywood sprawdza, jak ostre są zęby słynnego filmowego rekina, z filmu „Szczęki” wyreżyserowanego przez podziwianego przez niego Stevena Spielberga.

tłumaczenie: Wojciech Łygaś
premiera: 14 lipca 2018