Polska ma najgorszą demografię w UE? Te liczby naprawdę niepokoją, ale viralowa mapa wymaga wyjaśnienia

Sama mapa nie jest jednak rankingiem "najgorszej demografii", a Polska nie zajmuje ostatniego miejsca w każdym demograficznym zestawieniu.

Mapa widoczna w mediach społecznościowych wygląda dramatycznie. Polska jest na niej niemal w całości zaznaczona na czerwono, podczas gdy duża część Niemiec pozostaje znacznie jaśniejsza.

Legenda wyjaśnia jednak, co właściwie przedstawiają kolory: zmianę mediany wieku mieszkańców pomiędzy 2019 a 2050 rokiem.

Nie jest to więc mapa dzietności. Nie pokazuje liczby urodzeń ani liczby zgonów. Nie jest również przygotowanym przez Unię Europejską rankingiem państw o najlepszej i najgorszej sytuacji demograficznej.

Pokazuje coś innego - tempo starzenia się mieszkańców poszczególnych regionów. I pod tym względem sytuacja Polski rzeczywiście należy do najbardziej niepokojących w Europie.

Co właściwie pokazuje mapa?

Grafika opiera się na wcześniejszej generacji regionalnych prognoz Eurostatu EUROPOP2019. Punktem wyjścia był rok 2019, a kolory pokazywały przewidywaną zmianę mediany wieku do 2050 roku.

Eurostat wyjaśniał wówczas, że przeciętna mediana wieku w analizowanych regionach UE i EFTA miała wzrosnąć o około cztery lata. Wśród najszybciej starzejących się regionów dominowały obszary Europy Wschodniej, w tym Polski, państw bałtyckich, Słowacji, Rumunii i Bułgarii, a także południa Europy. W grupie najszybciej starzejących się regionów wzrost mediany wieku wynosił co najmniej osiem lat.

Mapa jest więc prawdziwa, ale przedstawia projekcję, a nie pewną przyszłość.

Co więcej, od czasu jej przygotowania Eurostat opublikował już nowsze prognozy.

Nowe dane niestety nie dają Polsce wielkich powodów do optymizmu

W lipcu 2026 roku Eurostat opublikował najnowsze regionalne prognozy obejmujące lata 2025-2050.

Wnioski pozostają bardzo podobne.

Urząd przewiduje, że mediana wieku będzie rosła niemal we wszystkich regionach Unii Europejskiej. Najszybszego starzenia można spodziewać się właśnie w regionach Litwy, Polski, Portugalii, Hiszpanii, Malty i Włoch. W części z nich mediana wieku ma wzrosnąć do 2050 roku o co najmniej osiem lat.

To oznacza, że choć krążąca w sieci mapa pochodzi ze starszego zestawu prognoz, przedstawiony na niej problem nie zniknął.

Polska nadal znajduje się w grupie państw najbardziej narażonych na gwałtowne starzenie się społeczeństwa.

W 2025 roku urodziło się zaledwie 238 tys. dzieci

Najbardziej wymowne są jednak dane dotyczące urodzeń.

Według wstępnych szacunków GUS w 2025 roku w Polsce urodziło się około 238 tys. dzieci. To o około 14 tys. mniej niż rok wcześniej.

Dla porównania:

• w 2017 roku urodziło się około 402 tys. dzieci,
• w 2020 roku około 355 tys.,
• w 2022 roku 305 tys.,
• w 2023 roku 272,5 tys.,
• w 2024 roku 251,8 tys.,
• w 2025 roku już tylko około 238 tys.

W ciągu zaledwie ośmiu lat liczba urodzeń spadła więc o ponad 160 tys. rocznie.

Jeszcze większe wrażenie robi porównanie z początkiem lat 90. W 1990 roku urodziło się w Polsce około 548 tys. dzieci. W 2025 roku było ich mniej niż połowę tej liczby.

Rok 2026 na razie nie przynosi przełomu

Najnowsze dostępne dane również nie pokazują odwrócenia trendu.

GUS szacuje, że w pierwszym półroczu 2026 roku urodziło się w Polsce około 115 tys. dzieci. To o około tysiąc mniej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku.

W tym samym czasie zmarło około 210,5 tys. osób. Oznacza to, że tylko przez pierwszych sześć miesięcy roku liczba zgonów przewyższała liczbę urodzeń o około 95,5 tys.

Na koniec czerwca 2026 roku liczba ludności Polski była szacowana na około 37,2 mln osób, o 159 tys. mniej niż rok wcześniej.

Dzietność spadła do około 1,10

Jeszcze ważniejszym wskaźnikiem niż sama liczba urodzeń jest współczynnik dzietności. Pokazuje on, ile dzieci przypadałoby średnio na kobietę przy utrzymaniu zachowań dotyczących urodzeń obserwowanych w danym roku.

W 2023 roku współczynnik ten w Polsce wynosił około 1,16, a w 2024 roku spadł do około 1,10 dziecka na kobietę.

Dla prostej zastępowalności pokoleń w krajach rozwiniętych potrzebny jest poziom wynoszący około 2,1 dziecka na kobietę. Eurostat określa wartości poniżej 1,3 jako tzw. "lowest-low fertility", czyli skrajnie niską dzietność.

Polska znajduje się więc zdecydowanie poniżej poziomu pozwalającego na zastępowalność pokoleń.

Czy Polska naprawdę ma najniższą dzietność w całej UE?

Nie można tego powiedzieć na podstawie najnowszego porównania Eurostatu.

W 2024 roku średni współczynnik dzietności dla całej Unii Europejskiej wynosił 1,34. Najniższe wartości Eurostat odnotował wówczas na Malcie - 1,01, w Hiszpanii - 1,10 oraz na Litwie - 1,11. Polska również należała do grupy państw, w których dzietność była niższa niż 1,3, ale nie została wskazana jako państwo z najniższym wynikiem w UE.

Dlatego hasło "Polska ma najgorszą demografię w Unii Europejskiej" jest zbyt daleko idącym uproszczeniem.

Nie istnieje bowiem jeden oficjalny wskaźnik o nazwie "jakość demografii".

Możemy porównywać dzietność, liczbę urodzeń, przyrost naturalny, medianę wieku, migrację, udział seniorów, liczbę osób w wieku produkcyjnym czy przewidywane tempo zmniejszania się populacji. W zależności od wybranego wskaźnika najgorszą sytuację może mieć inne państwo.

W jednej prognozie Polska jest jednak niemal na samym końcu

Najnowsza prognoza Eurostatu EUROPOP2025 jest dla Polski wyjątkowo niepokojąca.

W scenariuszu bazowym liczba mieszkańców 18 państw UE ma być w 2100 roku niższa niż obecnie. Największy procentowy spadek prognozowany jest dla:

Łotwy - 33,9 proc.,

Litwy - 33,4 proc.,

Polski - 31,6 proc.

Polska znajduje się więc na trzecim miejscu w UE pod względem prognozowanego procentowego ubytku mieszkańców do końca wieku.

I tutaj alarmistyczne hasła zaczynają mieć znacznie mocniejsze podstawy.

Co oznacza spadek o 31,6 proc.?

Nie oznacza to, że Eurostat "wie", ilu Polaków będzie mieszkało w kraju w 2100 roku.

Prognoza EUROPOP2025 jest scenariuszem opartym na określonych założeniach dotyczących przyszłej dzietności, długości życia i migracji. Eurostat sam podkreśla, że takich projekcji nie należy traktować jak pewnej prognozy pogody na konkretny dzień. Pokazują one, co może się wydarzyć, jeżeli przyjęte założenia będą się realizować.

Skala problemu jest jednak ogromna.

Dla porównania populacja całej UE ma według scenariusza bazowego spaść pomiędzy 2025 a 2100 rokiem o około 11,7 proc. Polska miałaby stracić procentowo niemal trzy razy więcej mieszkańców.

Polska nie tylko się kurczy. Polska bardzo szybko się starzeje

Problem polega na tym, że jednocześnie zachodzą dwa procesy.

Rodzą się coraz mniej liczne roczniki dzieci, a duże pokolenia przesuwają się do coraz starszych grup wiekowych.

GUS szacuje, że w 2025 roku osoby w wieku poprodukcyjnym stanowiły już 24,2 proc. ludności Polski, podczas gdy w 1990 roku było to 12,8 proc.

Jeszcze bardziej wymowne jest porównanie struktury wieku.

W 2010 roku na 100 osób w wieku produkcyjnym przypadało 26 osób w wieku poprodukcyjnym. W 2025 roku było ich już około 42.

Według Eurostatu udział osób w wieku co najmniej 65 lat wzrósł w Polsce z 13 proc. w 2005 roku do 21 proc. w 2025 roku. Był to największy wzrost wśród państw Unii Europejskiej w tym okresie.

Do 2100 roku Polska może znaleźć się wśród najstarszych społeczeństw Europy

Najnowsza projekcja Eurostatu zakłada, że mediana wieku ludności całej Unii Europejskiej wzrośnie pomiędzy 2025 a 2100 rokiem o 6,6 roku.

W Polsce wzrost ma przekroczyć 10 lat. Podobnie duże zmiany przewidywane są między innymi dla Litwy, Malty, Cypru, Irlandii i Luksemburga.

Pod koniec wieku Polska ma należeć do grupy siedmiu państw, w których mediana wieku przekroczy 53 lata. Obok naszego kraju Eurostat wymienia Litwę, Maltę, Cypr, Włochy, Hiszpanię i Portugalię.

Mediana 53 lata oznacza, że połowa społeczeństwa byłaby starsza niż 53 lata, a połowa młodsza.

Dlaczego sytuacja zmienia się tak szybko?

Nie chodzi tylko o to, że poszczególne kobiety mają mniej dzieci.

Zmniejsza się również sama liczba kobiet znajdujących się w wieku, w którym najczęściej rodzą się dzieci.

To efekt wcześniejszych spadków liczby urodzeń. Nieliczne pokolenie dzieci dorasta, a później samo tworzy mniej liczne pokolenie potencjalnych rodziców.

GUS zwraca uwagę, że utrzymująca się od około trzech dekad niska dzietność jest dziś dodatkowo wzmacniana przez systematycznie malejącą liczbę kobiet w wieku rozrodczym.

Powstaje więc coś w rodzaju demograficznej spirali.

Mniej dzieci dzisiaj oznacza mniej potencjalnych rodziców za 20-30 lat. Nawet gdyby ich dzietność później wzrosła, punkt wyjścia będzie znacznie niższy.

Polki rodzą również coraz później

Zmienił się także moment podejmowania decyzji o macierzyństwie.

W 1990 roku mediana wieku kobiet rodzących dziecko wynosiła około 26 lat. W 2024 roku było to już 31 lat.

Najwięcej dzieci rodzą obecnie kobiety w wieku 30-34 lata.

Samo późniejsze macierzyństwo nie jest oczywiście "przyczyną katastrofy demograficznej". Zmiana ta jest częścią znacznie szerszych przemian społecznych, rodzinnych i ekonomicznych. Ma jednak znaczenie dla liczby dzieci, które kobieta może ostatecznie urodzić w całym okresie rozrodczym.

Migracja może łagodzić problem, ale go nie rozwiązuje

Liczba mieszkańców kraju zależy nie tylko od urodzeń i zgonów.

Trzecim elementem jest migracja.

W pierwszym półroczu 2026 roku saldo migracji zagranicznych Polski było według wstępnych szacunków dodatnie. Oznacza to, że migracja częściowo zmniejszała skalę ubytku ludności wynikającego z przewagi zgonów nad urodzeniami.

Tak samo dzieje się na poziomie całej Unii Europejskiej. W 2025 roku populacja UE wzrosła pomimo większej liczby zgonów niż urodzeń właśnie dzięki dodatniemu saldu migracji.

Eurostat podkreśla również, że migracja osób w wieku produkcyjnym może spowalniać proces starzenia się społeczeństwa. Nie jest jednak w stanie całkowicie wyeliminować konsekwencji długotrwale bardzo niskiej dzietności.

Co oznacza starzenie się Polski dla zwykłych ludzi?

Demografia może wydawać się abstrakcyjną statystyką, dopóki nie zaczniemy przekładać jej na codzienne życie.

Mniej dzieci oznacza w niektórych miejscowościach mniejsze zapotrzebowanie na żłobki, przedszkola i szkoły.

Mniej osób w wieku produkcyjnym oznacza trudniejszą sytuację na rynku pracy i mniejszą liczbę pracowników finansujących system podatkowy oraz ubezpieczenia społeczne.

Większa liczba seniorów oznacza natomiast rosnące zapotrzebowanie na lekarzy, opiekę długoterminową, usługi opiekuńcze oraz świadczenia emerytalne.

Eurostat wskazuje, że szybki wzrost udziału osób starszych będzie stanowił wyzwanie właśnie dla wydatków na emerytury, ochronę zdrowia i opiekę długoterminową.

Czy można jeszcze odwrócić ten trend?

Prognoza nie jest wyrokiem.

Eurostat przygotowuje kilka wariantów przyszłości, ponieważ nawet stosunkowo niewielkie różnice w dzietności i migracji, utrzymujące się przez dziesięciolecia, prowadzą ostatecznie do bardzo różnych wyników.

Nie należy więc czytać liczby "-31,6 proc." jako informacji, że dokładnie tylu mieszkańców Polska na pewno straci.

Jednocześnie obecnych trendów nie da się odwrócić w ciągu kilku lat.

Nawet nagły wzrost liczby urodzeń nie sprawi, że noworodki od razu pojawią się na rynku pracy. Na efekt trzeba byłoby czekać około dwóch dekad. Część zmian w strukturze wieku została już więc "zapisana" przez liczebność pokoleń, które obecnie żyją w Polsce.

Czy Polska ma więc "najgorszą demografię w UE"?

Nie ma podstaw, aby przedstawiać to jako oficjalny fakt.

Polska nie ma obecnie najniższej dzietności spośród wszystkich państw UE. Nie ma również najstarszej ludności. Sama mapa krążąca w internecie nie przedstawia rankingu demograficznego, tylko przewidywaną zmianę mediany wieku w poszczególnych regionach.

Ale jeśli zamiast efektownego hasła spojrzymy na cały zestaw danych, sytuacja naprawdę jest jedną z najtrudniejszych w Unii Europejskiej.

W 2025 roku urodziło się tylko około 238 tys. dzieci. W pierwszej połowie 2026 roku było niemal dwa razy więcej zgonów niż urodzeń. Liczba mieszkańców spada, udział seniorów szybko rośnie, a Polska odnotowała największy w UE wzrost udziału osób 65+ w ciągu ostatnich dwóch dekad.

Do tego najnowszy scenariusz Eurostatu przewiduje spadek liczby mieszkańców Polski do 2100 roku o 31,6 proc. Większy procentowy ubytek przewidywany jest jedynie dla Łotwy i Litwy.

Dlatego internetowe stwierdzenie "Polska ma najgorszą demografię w UE" jest uproszczeniem, ale problem, na który zwraca uwagę, zdecydowanie nie jest internetową sensacją.

To jeden z największych długoterminowych problemów, z jakimi Polska będzie musiała zmierzyć się w najbliższych dekadach.

PMP

^{Fot. Wygenerowano AI}