Sejm uchwalił wielką reformę żłobków. Sprawdzamy, co zmieni się dla placówek i opiekunów

17 lipca 2026 roku Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 oraz niektórych innych ustaw. Dokument został przekazany do Senatu. Oznacza to, że proces legislacyjny jeszcze się nie zakończył, a część przepisów może zostać zmieniona. Już teraz wiadomo jednak, w jakim kierunku zmierza jedna z największych od lat reform systemu opieki nad najmłodszymi dziećmi.

Zmian jest bardzo dużo i nie wszystkie wejdą w życie jednocześnie. Część regulacji ma obowiązywać już od 1 stycznia 2027 roku, kolejne od 1 września 2027 roku, a zasadnicza część reformy od 1 stycznia 2028 roku.

Co uchwalone przez Sejm przepisy oznaczają w praktyce dla właścicieli żłobków, klubów dziecięcych, opiekunów i podmiotów prowadzących szkolenia?

Nowe zasady zdobywania kwalifikacji przez opiekunów

Jedną z najważniejszych zmian jest przebudowa systemu kwalifikacji osób pracujących jako opiekunowie w żłobkach i klubach dziecięcych.

Według nowych przepisów osoba posiadająca co najmniej wymagane wykształcenie średnie, średnie branżowe, zasadnicze zawodowe lub zasadnicze branżowe będzie mogła uzyskać kwalifikacje między innymi poprzez ukończenie 310-godzinnego szkolenia wstępnego.

Inaczej ma wyglądać sytuacja części osób posiadających określone wykształcenie kierunkowe. Ustawa wymienia między innymi pielęgniarstwo, położnictwo, pedagogikę przedszkolną i wczesnoszkolną, określone studia pedagogiczne, studia obejmujące zagadnienia związane z opieką nad małym dzieckiem lub jego rozwojem oraz szkołę policealną na kierunku opiekunka dziecięca. W ich przypadku przewidziano między innymi 80-godzinne szkolenie w formie praktyk zawodowych oraz 30-godzinne szkolenie dotyczące standardów opieki.

Kolejna droga do uzyskania kwalifikacji dotyczy osób posiadających co najmniej trzyletnie doświadczenie w pracy z dziećmi w wieku do lat 3 w żłobku, klubie dziecięcym lub jako dzienny opiekun. W takim przypadku wymagane ma być odbycie 30-godzinnego szkolenia z zakresu standardów opieki.

Nowe regulacje mają wejść w życie 1 stycznia 2027 roku.

Co z osobami, które już pracują w żłobkach?

To jedno z najważniejszych pytań, które może pojawić się w branży. Nowelizacja przewiduje przepisy przejściowe dla osób, które przed wejściem nowych regulacji pełnią już określone funkcje, ale nie spełniają nowych wymagań.

Dotyczy to między innymi części dyrektorów żłobków i osób kierujących klubami dziecięcymi. Zgodnie z uchwalonym tekstem będą one mogły nadal wykonywać swoją pracę do końca 2028 roku, chyba że wcześniej uzupełnią wymagane kwalifikacje poprzez wskazane w ustawie szkolenie.

Oznacza to, że nowe przepisy nie powodują automatycznej utraty możliwości pracy z dnia na dzień. Jednocześnie dla części pracowników i osób zarządzających placówkami rozpocznie się okres, w którym konieczne będzie dostosowanie kwalifikacji do nowych wymagań.

Rewolucja dla firm prowadzących kursy dla opiekunów

Duże zmiany czekają także podmioty prowadzące szkolenia kwalifikacyjne.

Programy szkoleń będą zatwierdzane przez ministra właściwego do spraw rodziny na okres pięciu lat. Powstanie wykaz decyzji dotyczących zatwierdzonych programów, a firmy szkoleniowe zostaną zobowiązane do prowadzenia ewidencji osób, które ukończyły szkolenia.

Zmieni się również sposób wystawiania certyfikatów. Dokument ma zawierać między innymi numer decyzji ministra zatwierdzającej program, numer porządkowy certyfikatu, rok przeprowadzenia szkolenia, dane podmiotu prowadzącego szkolenie, dane uczestnika, nazwę i termin realizacji kursu, liczbę godzin oraz informacje o jego zakresie.

Podmiot szkoleniowy będzie również zobowiązany do potwierdzania, na żądanie potencjalnego pracodawcy, informacji dotyczących zakresu i liczby godzin ukończonego szkolenia.

Największe emocje może jednak wzbudzić przepis przejściowy dotyczący obecnie zatwierdzonych programów. Zgodnie z tekstem przekazanym do Senatu programy zatwierdzone przed 1 stycznia 2027 roku mają zachować moc przez okres pięciu lat od zatwierdzenia, ale nie dłużej niż do 31 grudnia 2026 roku. Jednocześnie sprawy dotyczące wniosków złożonych według dotychczasowych zasad po 30 września 2026 roku mają być umarzane.

W praktyce może to oznaczać konieczność bardzo szybkiego dostosowania całego rynku szkoleń do nowych wymagań.

Opiekun otrzyma 16 godzin lub 2 płatne dni na podnoszenie kwalifikacji

Kolejną istotną zmianą jest wprowadzenie prawa opiekuna do płatnego czasu wolnego od obowiązków obejmujących bezpośrednią opiekę nad dziećmi.

Na podnoszenie kwalifikacji zawodowych opiekun ma otrzymać 16 godzin rocznie lub 2 dni rocznie.

Dyrektor żłobka lub osoba kierująca klubem dziecięcym będzie mogła zdecydować nawet o zamknięciu placówki w dniu, w którym opiekunowie korzystają z co najmniej jednego dnia przeznaczonego na rozwój zawodowy. Rodzice będą musieli zostać poinformowani o takim zamknięciu nie później niż 14 dni wcześniej.

Jednocześnie ustawa nakłada na opiekunów obowiązek systematycznej aktualizacji wiedzy i umiejętności. Szkolenia w tym zakresie mają być zapewniane nieodpłatnie przez podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy.

Dla pracowników jest to niewątpliwie wzmocnienie możliwości rozwoju zawodowego. Dla podmiotów prowadzących oznacza jednak dodatkowe obowiązki organizacyjne i potencjalne koszty związane zarówno ze szkoleniami, jak i koniecznością zapewnienia odpowiedniej organizacji pracy podczas nieobecności opiekunów.

Opiekun z ochroną jak funkcjonariusz publiczny

Nowelizacja wzmacnia także ochronę osób pracujących bezpośrednio z dziećmi.

Opiekun w żłobku lub klubie dziecięcym podczas wykonywania obowiązków służbowych lub w związku z nimi ma korzystać z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych na zasadach określonych w Kodeksie karnym.

Podmiot prowadzący, dyrektor żłobka oraz osoba kierująca klubem dziecięcym mają być zobowiązani do występowania w obronie opiekuna, gdy jego uprawnienia zostaną naruszone.

Podobne rozwiązanie przewidziano dla dziennych opiekunów.

To jedna ze zmian, która może realnie wpłynąć na postrzeganie zawodu opiekuna i zwiększyć jego ochronę w sytuacjach konfliktowych.

Każdy żłobek będzie musiał zapewnić plac zabaw

Jednym z przepisów, który może wzbudzić szczególne zainteresowanie właścicieli istniejących placówek, jest obowiązek zapewnienia placu zabaw.

Podmiot prowadzący żłobek ma być zobowiązany do zapewnienia na terenie, na którym prowadzony jest żłobek, placu zabaw przeznaczonego dla dzieci w wieku do lat 3.

W przypadku klubu dziecięcego obowiązek jest sformułowany nieco inaczej. Podmiot prowadzący ma zapewnić dzieciom dostęp do placu zabaw dla dzieci do lat 3.

Minister właściwy do spraw rodziny będzie mógł dodatkowo określić w rozporządzeniu wymagane funkcjonalności takich placów.

Zmiana może mieć duże znaczenie dla placówek funkcjonujących w lokalach usługowych, centrach miast czy budynkach, które nie dysponują własnym terenem zewnętrznym. W przypadku żłobków ustawodawca wprost wskazuje bowiem na plac zabaw znajdujący się na terenie, na którym prowadzona jest placówka.

Przepisy dotyczące tego obowiązku mają wejść w życie już 1 stycznia 2027 roku.

Nowe wymagania dotyczące żywienia dzieci

Od 1 września 2027 roku mają zacząć obowiązywać nowe regulacje dotyczące żywienia.

Żłobki, kluby dziecięce i punkty opieki dziennej będą zobowiązane do zapewnienia dzieciom nieograniczonego dostępu do wody do picia.

Żłobki i kluby dziecięce mają natomiast zapewniać wyżywienie zgodne z wymaganiami żywieniowymi właściwymi dla danej grupy wiekowej, wynikającymi z norm żywienia dla populacji polskiej.

Szczegółowe wymagania dotyczące żywienia zbiorowego mają zostać określone w rozporządzeniu.

Nowelizacja reguluje również kwestie diet dzieci ze szczególnymi wymaganiami zdrowotnymi. Po uzgodnieniu z dyrektorem żłobka lub osobą kierującą klubem rodzic będzie mógł dostarczać gotowe posiłki dla dziecka wymagającego określonej diety.

Osobno uregulowano kwestię karmienia mlekiem kobiecym. Placówka ma zapewnić możliwość przechowywania i podania odciągniętego mleka w sposób uzgodniony z rodzicem, a w razie potrzeby również miejsce, w którym matka będzie mogła nakarmić dziecko piersią.

Koniec z publikowaniem zdjęć dzieci w social mediach?

To jedna z najbardziej medialnych zmian.

Zgodnie z nowelizacją podmiot prowadzący żłobek, klub dziecięcy lub punkt opieki dziennej nie będzie mógł publicznie udostępniać wizerunku dziecka objętego opieką. Co szczególnie istotne, zakaz ma obowiązywać nawet wtedy, gdy rodzic wyrazi zgodę na publikację.

W praktyce oznacza to ogromną zmianę dla placówek prowadzących profile na Facebooku, Instagramie czy TikToku oraz publikujących relacje z codziennych zajęć na swoich stronach internetowych.

Ustawa przewiduje wyjątki. Za publiczne udostępnienie wizerunku nie będzie uznawana sytuacja, gdy dziecko stanowi jedynie szczegół większej całości, na przykład zgromadzenia, krajobrazu lub publicznej imprezy. Dozwolone będzie również udostępnianie wizerunku wyłącznie rodzicom dzieci objętych opieką w danej placówce.

Zakaz ma zacząć obowiązywać od 1 września 2027 roku.

Powstanie znacznie bardziej rozbudowany rejestr

Jedną z największych zmian systemowych będzie utworzenie nowego rejestru instytucji opieki nad dziećmi do lat 3.

Zakres gromadzonych informacji będzie bardzo szeroki.

W rejestrze mają znaleźć się między innymi informacje o liczbie miejsc, liczbie dzieci zapisanych do placówki, opłatach za pobyt i wyżywienie, otrzymywanym finansowaniu publicznym oraz realizowanych standardach opieki.

System będzie również zawierał dane dotyczące personelu. Mają być w nim gromadzone informacje między innymi o zatrudnieniu opiekunów, ich stażu pracy, wykształceniu, ukończonych kursach i stanowiskach.

Nowością jest również gromadzenie informacji o wysokości wynagrodzeń osób zatrudnionych w żłobkach, klubach dziecięcych i punktach opieki dziennej oraz dziennych opiekunów prowadzących działalność na własny rachunek.

Nie wszystkie informacje zgromadzone w rejestrze będą publicznie dostępne. Administracja publiczna otrzyma jednak znacznie szerszy niż obecnie obraz funkcjonowania całego sektora.

Dla podmiotów prowadzących oznacza to jednocześnie kolejne obowiązki związane z aktualizowaniem i raportowaniem danych.

Gminy otrzymają znacznie szersze możliwości kontroli

Zmiana rejestru jest powiązana z rozszerzeniem nadzoru sprawowanego przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

Kontrola ma obejmować między innymi prawidłową organizację i funkcjonowanie placówki, zgodność danych znajdujących się w rejestrze ze stanem faktycznym, przekazywanie informacji dotyczących finansowania, prawidłowe obniżanie opłat rodziców w związku ze świadczeniem "aktywnie w żłobku" oraz realizację niezbędnych standardów opieki.

Organ nadzoru będzie mógł podejmować działania również w przypadku uzyskania informacji o publicznym udostępnianiu wizerunku dzieci niezgodnie z przepisami.

Jeżeli podczas kontroli zostaną stwierdzone nieprawidłowości, podmiot prowadzący otrzyma termin na ich usunięcie. Brak realizacji zaleceń może ostatecznie doprowadzić do wykreślenia żłobka, klubu dziecięcego lub punktu opieki dziennej z rejestru.

To oznacza, że wraz z nowelizacją wzrośnie nie tylko liczba obowiązków po stronie placówek, ale również możliwości ich weryfikowania przez samorządy.

Dzienni opiekunowie przejdą dużą reformę

Nowelizacja wprowadza pojęcie punktu opieki dziennej i w znacznym stopniu przebudowuje system funkcjonowania dziennych opiekunów.

Dzienny opiekun będzie mógł co do zasady sprawować opiekę nad maksymalnie pięciorgiem dzieci. Jeżeli będzie pracował wspólnie z osobą wspomagającą, limit wzrośnie do ośmiorga dzieci.

Jeżeli w grupie znajdzie się dziecko, które nie ukończyło pierwszego roku życia, dziecko z niepełnosprawnością lub wymagające szczególnej opieki, limit będzie niższy i wyniesie odpowiednio troje dzieci lub pięcioro przy udziale osoby wspomagającej.

W jednym lokalu będzie mogła być sprawowana opieka nad maksymalnie 16 dzieci, przy zachowaniu limitów przypadających na poszczególnych opiekunów.

Punkty opieki dziennej mają zostać również objęte obowiązkiem wpisu do rejestru oraz nowymi wymaganiami lokalowymi i organizacyjnymi.

Monitoring w żłobkach zostanie uregulowany w ustawie

Nowe przepisy regulują także zasady stosowania monitoringu.

W żłobkach i klubach dziecięcych monitoring będzie mógł zostać wprowadzony, jeżeli będzie to niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa dzieci lub personelu albo ochrony mienia.

Ustawa wyraźnie zaznacza jednak, że monitoring nie może służyć jako narzędzie nadzoru nad jakością wykonywania pracy przez personel.

Co do zasady monitoring nie powinien również obejmować między innymi pomieszczeń, w których prowadzone są zajęcia opiekuńcze, wychowawcze lub edukacyjne, pomieszczeń sanitarnych czy miejsc odpoczynku personelu, chyba że wystąpią szczególne przesłanki związane z bezpieczeństwem.

Nagrania zawierające dane osobowe będzie można przechowywać maksymalnie przez trzy miesiące, o ile inne przepisy nie będą wymagały ich zachowania.

W przypadku punktów opieki dziennej ustawodawca idzie jeszcze dalej i przewiduje obowiązek wprowadzenia monitoringu.

Opiekunowie otrzymają własne legitymacje

Nowelizacja wprowadza również "legitymację opiekunki albo opiekuna małego dziecka".

Dokument będzie potwierdzał zatrudnienie opiekuna w żłobku lub klubie dziecięcym albo wykonywanie pracy dziennego opiekuna. Co do zasady legitymacja ma być dostępna jako dokument mobilny w aplikacji mObywatel.

Nowe rozwiązanie ma zacząć funkcjonować od 1 kwietnia 2028 roku.

Jednocześnie ustawa ustanawia 4 kwietnia Dniem Opiekunki i Opiekuna Małego Dziecka oraz wprowadza możliwość przyznawania nagród pieniężnych osobom szczególnie zasłużonym dla rozwoju opieki nad najmłodszymi dziećmi.

Ulgi komunikacyjne dla sektora publicznego i prywatnego w różnych terminach

Kontrowersje może budzić zróżnicowanie terminów wprowadzenia ulgowych przejazdów dla opiekunów.

Opiekunowie zatrudnieni w żłobkach i klubach dziecięcych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub inne podmioty publiczne oraz wskazani dzienni opiekunowie mają uzyskać nowe uprawnienia od 1 kwietnia 2028 roku.

W przypadku osób zatrudnionych w placówkach prowadzonych przez osoby fizyczne, osoby prawne i inne podmioty niepubliczne analogiczne rozwiązanie ma wejść w życie dopiero 1 stycznia 2032 roku.

Oznacza to niemal czteroletnią różnicę w dostępie do uprawnienia w zależności od tego, czy opiekun wykonuje tę samą pracę w placówce publicznej czy prywatnej.

Zmiany będą wchodziły etapami

Nowelizacja jest niezwykle obszerna, dlatego ustawodawca przewidział kilka różnych terminów wejścia w życie przepisów.

Już 1 stycznia 2027 roku mają zacząć obowiązywać między innymi nowe regulacje dotyczące kwalifikacji i szkoleń opiekunów, płatnego czasu na rozwój zawodowy, ochrony opiekunów oraz wymagań dotyczących placów zabaw.

Od 1 września 2027 roku mają obowiązywać między innymi nowe regulacje żywieniowe oraz zakaz publicznego udostępniania wizerunku dzieci.

Zasadnicza część reformy ma wejść w życie 1 stycznia 2028 roku. Kolejne rozwiązania, w tym legitymacje opiekunów i część ulg komunikacyjnych, przewidziano od 1 kwietnia 2028 roku. Ulgi dla pracowników sektora niepublicznego mają natomiast wejść w życie dopiero 1 stycznia 2032 roku.

Branżę czeka jedna z największych reform ostatnich lat

Kierunek wielu zmian można ocenić pozytywnie. Podnoszenie jakości opieki, rozwój kompetencji personelu, uregulowanie monitoringu, zwiększenie ochrony opiekunów czy doprecyzowanie zasad żywienia odpowiadają na problemy, o których branża mówi od lat.

Jednocześnie ogromne znaczenie będzie miał sposób wdrożenia nowych regulacji.

Wątpliwości może budzić przede wszystkim bardzo krótki czas na dostosowanie systemu szkoleń, obowiązek zapewnienia placu zabaw przez żłobki funkcjonujące już w istniejących lokalizacjach, rosnąca liczba obowiązków raportowych oraz znaczne zwiększenie zakresu danych gromadzonych przez państwo.

Dyskusję z pewnością wywoła również całkowity zakaz publicznego publikowania wizerunku dzieci nawet za zgodą rodziców oraz odmienne potraktowanie pracowników placówek publicznych i prywatnych w kwestii ulg komunikacyjnych.

Ustawa trafiła teraz do Senatu, dlatego jej ostateczny kształt nie jest jeszcze przesądzony. Dopiero po zakończeniu całego procesu legislacyjnego będzie można mówić o ostatecznych obowiązkach i terminach. Jedno jest jednak pewne - jeżeli reforma wejdzie w życie w kształcie zbliżonym do uchwalonego przez Sejm, właścicieli placówek, opiekunów i firmy szkoleniowe czeka w najbliższych latach bardzo duża zmiana funkcjonowania całej branży opieki nad dziećmi do lat 3.

Najważniejsze zmiany, posortowane chronologicznie

PMP

^{Fot. Wygenerowano AI}