"Szpadel" Lize Spit

• Oszałamiający debiut literacki niespełna trzydziestoletniej flamandzkiej pisarki i scenarzystki, który stał się sensacją (do dziś książkę przeczytało ponad 170 tysięcy osób) i zdobył liczne nagrody (dla porównania:  typowe nakłady książek w Belgii to 2 tys. egzemplarzy).
• Prawa do wydania sprzedane do 10 krajów

W belgijskiej wsi Bovenmeer w 1988 roku urodziła się trójka dzieci: Eva oraz dwóch chłopców, Pim i Laurens. Cała trójka wychowywała się razem, dlatego sąsiedzi nazywali ich „trzema muszkieterami”.

„Zaczęliśmy używać tej nazwy w porę i nie w porę: gdy pędziliśmy na bramkę, gdy dostawaliśmy dobre albo złe stopnie na świadectwie, za każdym razem kiedy otwieraliśmy butelkę kidibula – aż uwierzyliśmy, że nigdy nie będzie nic ważniejszego niż nasza przyjaźń i że to o nas opowiadają książki do historii”.

Byli nierozłączni, ale w okresie dojrzewania, za sprawą szalejących hormonów, ich drogi zaczęły się rozchodzić. To wtedy chłopcy wpadli na pomysł okrutnej zabawy polegającej na tym, żeby zadawać dziewczynom tę samą zagadkę, którą wymyśliła Eva. Za prawidłową odpowiedź czekała nagroda - dwieście euro. W przypadku błędu - należało zdjąć część ubrania.

Wakacje, które nadeszły, zmieniły wszystko. Eva starając się zaprzyjaźnić z Elisą, wyniosłą dziewczyną z dużego miasta, wyjawiła jej rozwiązanie zagadki, ona zaś wykorzystała tę wiedzę, aby zakpić sobie z całej trójki. Bardzo boleśnie.

„To lato okaże się decydujące, wiedzieliśmy o tym wszyscy troje. Lipiec i sierpień wyznaczały koniec szkoły podstawowej i początek średniej, i wszystko, co znaliśmy, łącznie z nami samymi, miało się zmienić”.

Trzynaście lat po wydarzeniach, które wymknęły się spod kontroli, Eva wraca do rodzinnego domu z blokiem lodu w bagażniku. Powoli staje się jasne, że tym razem to ona ustala zasady i okazuje się, że wizyta stanie się okazją do zemsty za to, co wydarzyło się w przeszłości. Sama Lize Spit opowiada:
„Uważam, że zemsta to bardzo ciekawy temat do opisania, musiałam wykorzystać ten wątek w mojej książce.”

Narracja toczy się między współcześnie opowiadaną historią powrotu w rodzinne strony a wspomnieniami z przeszłości. Nie jest przypadkiem, że akcja toczy się w małym miasteczku, w podobnym miejscu wychowywała się sama autorka:
„Chciałam, żeby akcja mojej książki toczyła się w Viersel; mam stamtąd mnóstwo wspomnień i obserwacji, które zainspirowały mnie do pisania.”

„Szpadel” łączy w sobie wiele gatunków: powieść psychologiczną, thriller, czarną komedię oraz historię o dorastaniu. Spit mówi, że przez długi czas poszukiwała swojego stylu, ale wiedziała, że nie chce napisać klasycznego thrillera. Z przenikliwością i wrażliwością opisała dzieciństwo swojej bohaterki spędzone w towarzystwie neurotycznej siostry, dominującego ojca oraz uległej matki. Trudna rodzinna sytuacja wzmacnia więź Evy z rówieśnikami – Laurensem i Pimem. Nastolatkowie pozostawieni samym sobie, doprowadzają do wydarzeń tragicznych w skutkach.
Autorka odtwarza tę historię z drobnych elementów, by stworzyć zaskakujący obraz całości – co tak naprawdę wydarzyło się w niewyróżniającej się niczym belgijskiej wiosce, która ukrywa swoje sekrety?

Stefan Hertmans, autor książek: „Wojna i terpentyna”, „Głośniej niż śnieg”
“Intryga jest prosta, ale ma w sobie coś nieodpartego. I w tym tkwi jej siła: chcemy dać się wciągnąć w grę, żeby poznać rozwiązanie i zmierzyć z nieuniknionymi konsekwencjami. Rzadko zdarzają się tak dojrzałe debiuty.”

Zośka Papużanka:
“W świecie dzieci bez dorosłych wartości pozostają nienazwane - zatem trudno się do nich odnieść. W świecie dzieci bez dorosłych okrucieństwo i cierpienie są sprytną grą. Świat dzieciństwa stroni od świata dorosłości, świat dorosłości nie ingeruje w dzieciństwo; zapłacą nawzajem za swoje grzechy. Czytam z rosnącym przerażeniem, że boję się coraz mniej.
Lize Spit mówi beznamiętnym, chłodnym językiem o głębokich emocjach. Szpadel nie pomoże, nie odkopiemy tajemnicy, możemy ją przysypać świeżą ziemią naszej bezradności. Bo bezradni jesteśmy wobec literatury, która udowadnia, że odpowiedzi "tak" lub "nie" prowadzą donikąd.”

Anna Cieplak:
"Książki o dorastaniu, które byłyby oderwane od oczywistych sentymentów lub pokusy oskarżającej oceny pojawiają się rzadko. To trudna sztuka aby wciągnąć czytelnika na tyle żeby dostał coś więcej niż prywatną wrażliwość autora podaną na tacy, opakowaną w luźną narrację. Lize Spit prowadzi przez dorastanie szybko i z pazurem, jednak nie jest to prosty, powierzchowny zapis. Konfrontuje niejednoznaczne obrazy, ale nie zapętla się w rozwlekłym opisie dramatycznych przeżyć. Przechodzimy z jej bohaterami przez rytuały i gry, które ukazane są w sposób odważny, pozostawiają w pamięci wyraźne obrazy. W jej książce pociąga nie tylko fabuła, ale i lokalny koloryt, czuje się upał tamtego lata."

„Ten debiut przeszedł najśmielsze oczekiwania”. - De Morgen
„Oszałamiający debiut. Lize Spit w okamgnieniu stała się literacką sensacją”. - De Telegraf
„Lize Spit napisała debiutancką powieść, jakiej życzy się każdemu pisarzowi: osobistą, zaskakującą, pełną wyobraźni i bezlitosną”. - De Standaard *****
„Bez wątpienia jeden z najlepszych, najdojrzalszych i najcelniejszych debiutów od lat. […] Lize Spit weszła do literatury w wielkim stylu”. - NRC Handelsblad

Lize Spit (ur. 1988) mieszka w Brukseli. Autorka scenariuszy, prozy i poezji. Uczy pisania kreatywnego w LUCA School of the Arts, pisze felietony dla gazety „De Mogen”. W 2013 roku zdobyła nagrodę jury i nagrodę publiczności w konkursie WriteNow! W 2016 roku otrzymała za Szpadel nagrodę Bronzen Uil [Brązowa Sowa] 2016 w kategorii „najlepszy debiut”. Sprzedano prawa do ekranizacji. Książka zawdzięcza swój sukces nie tylko świetnym recenzjom, ale także m.in. akcji crowdfundingowej zorganizowanej przez młodego wydawcę. Sama Lize Spit została dostrzeżona jako objawienie literatury flamandzkiej, gdzie belgijski rynek literacki jest zdominowany przez autorów piszących w języku niderlandzkim. Młoda autorka stała się głosem swojego pokolenia dla belgijskich czytelników, zagraniczni wydawcy przede wszystkim podkreślają uniwersalność tej dramatycznej historii o dorastaniu.

Tytuł: Szpadel
Autor: Lize Spit
Przełożył: Łukasz Żebrowski
Premiera: 4 kwietnia 2018
Oprawa: miękka ze skrzydłami
Format: 135 x 210 mm
Cena: 39,90 zł