Tylko 31% kobiet zgłasza się na mammografię

Tymczasem dane pokazują, że wciąż mamy wiele do zrobienia: według raportu z realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej w 2025 roku zgłaszalność do programu profilaktyki raka piersi wyniosła zaledwie 30,5%. Spośród ponad 4,17 mln kobiet objętych programem badanie wykonało 1,27 mln. Dlaczego tak wiele z nich wciąż nie korzysta z dostępnej profilaktyki?

Wiemy, że warto się badać. Dlaczego wciąż odkładamy to na później?
Regularna profilaktyka nie powinna zależeć od tego, czy pojawiły się już niepokojące objawy. Badania przesiewowe są kierowane również do osób, które czują się dobrze i nie zauważają u siebie żadnych zmian. Mimo to wiele kobiet odkłada je na później – własne zdrowie przegrywa z codziennymi obowiązkami, brakiem czasu lub przekonaniem, że skoro nic nie dolega, nie ma powodów do niepokoju. Znaczenie mogą mieć również obawy przed samym badaniem bądź potencjalną diagnozą.

Na psychologiczne i edukacyjne bariery związane z profilaktyką zwraca uwagę raport z badania opinii publicznej pt. „Dlaczego się nie badamy? Profilaktyka nowotworowa Polek i Polaków”, przygotowany w 2022 roku na zlecenie Stowarzyszenia Pomocy Chorym na Mięsaki i Czerniaki Sarcoma. Wynika z niego, że wśród powodów rezygnacji z badań znajdują się m.in. brak poczucia takiej potrzeby, przekonanie o dobrym stanie zdrowia, strach przed wykryciem choroby oraz niewiedza o dostępnych możliwościach profilaktyki. Choć raport dotyczy profilaktyki nowotworowej ogółem, wskazane w nim bariery pokazują, jak istotną rolę odgrywa edukacja – również w kontekście badań przesiewowych w kierunku raka piersi.

Skala wyzwania jest widoczna także w danych dotyczących mammografii. W 2025 roku do Programu profilaktyki raka piersi zgłosiło się niecałe 31% uprawnionych kobiet. Spośród ponad 4,17 mln kobiet objętych programem badanie wykonało 1 273 354. Oznacza to, że choć mammografia jest bezpłatna i dostępna, większość populacji objętej programem nie skorzystała z badania w analizowanym okresie. Sama dostępność świadczenia nie wystarcza – równie ważne jest docieranie z informacją, wyjaśnianie zasad udziału w programie i przełamywanie obaw, które mogą powstrzymywać kobiety przed wykonaniem badania.

Nie zawsze potrzeba rad. Czasem wystarczy obecność
O doświadczeniu choroby nowotworowej warto mówić również z perspektywy codzienności – emocji, relacji i sytuacji, na które trudno przygotować się przed diagnozą. Aleksandra Wysocka, autorka książki Rok rak. Moja onkohistoria. Podróż bez planu, mapy i przewodnika, postanowiła podzielić się własną historią choroby i leczenia. Nie chce jednak przedstawiać uniwersalny scenariusz chorowania, ale by opowiedzieć, jak wyglądało to w jej przypadku, czego nauczyła się po drodze i co chciałaby, aby inny wiedzieli wcześniej.

Kiedy zachorowałam, wiele rzeczy było dla mnie zupełnie nowych. Nie wiedziałam, o co pytać, gdzie szukać informacji i czego mogę się spodziewać na kolejnych etapach leczenia. Uczyłam się wszystkiego na bieżąco i dziś wiem, że niektóre rzeczy chciałabym wiedzieć wcześniej. Właśnie dlatego zdecydowałam się napisać tę książkę – chciałam podzielić się swoim doświadczeniem, opowiedzieć o tym, jak wygląda chorowanie od środka, i pokazać, że nie trzeba się bać samego słowa „rak”. Nie oznacza to, że choroba jest łatwa ani że można się do niej w pełni przygotować. Chciałabym jednak, żeby moja historia pomogła komuś poczuć się mniej samotnie, a może także zachęciła do zadbania o siebie i regularnych badań – mówi Aleksandra Wysocka, autorka książki Rok rak. Moja onkohistoria. Podróż bez planu, mapy i przewodnika.

Sposób, w jaki otoczenie reaguje na chorobę, również ma znaczenie. Osoby chorujące nie zawsze oczekują rad, gotowych rozwiązań czy wyrazów współczucia. Niekiedy potrzebują przede wszystkim obecności – kogoś, kto wysłucha, nie będzie oceniał i nie spróbuje za wszelką cenę znaleźć pozytywnej strony sytuacji. Możliwość spotkania osób o podobnych doświadczeniach może dawać poczucie zrozumienia, którego trudno szukać poza taką społecznością.

Organizacje pacjenckie jako źródło wiedzy i wsparcia
Ważną rolę w tym procesie odgrywają tu organizacje i fundacje pacjenckie. Osoba, która właśnie usłyszała diagnozę, często nie wie, od czego zacząć, jakie ma możliwości, gdzie szukać rzetelnych informacji ani do kogo zwrócić się z konkretnym problemem. Organizacje, które znają potrzeby pacjentów i mają doświadczenie w towarzyszeniu im na różnych etapach choroby, mogą pomóc uporządkować te informacje, wskazać dostępne formy wsparcia i stworzyć przestrzeń do wymiany doświadczeń.

Diagnoza nowotworowa często oznacza konieczność odnalezienia się w zupełnie nowej rzeczywistości. Pacjent musi zmierzyć się nie tylko z leczeniem, ale też z wieloma pytaniami, na które nie zawsze łatwo znaleźć odpowiedzi. Dlatego tak ważne jest wspieranie organizacji pacjenckich i fundacji, które mają wiedzę oraz doświadczenie w pracy z osobami chorującymi. Potrzebujemy również przestrzeni, w których pacjenci mogą dzielić się swoimi historiami, spotykać osoby o podobnych doświadczeniach i po prostu zostać wysłuchani. Nie każda rozmowa musi kończyć się radą – czasem samo poczucie, że ktoś nas rozumie i jest obok, ma ogromne znaczenie. Budowanie takich społeczności i wzmacnianie organizacji, które je tworzą, powinno być elementem działań na rzecz pacjentów przez cały rok – mówi Karolina Tkaczuk, Senior Director w Forum. MedTech.

Październik może być impulsem do zadbania o zdrowie, ale nie powinien być jedynym momentem w roku, w którym myślimy o profilaktyce. Warto sprawdzić, jakie badania są zalecane w naszym wieku i sytuacji zdrowotnej, korzystać z dostępnych programów profilaktycznych i konsultować z lekarzem wszelkie niepokojące zmiany. Regularność, świadomość i gotowość do rozmowy o zdrowiu powinny towarzyszyć nam przez cały rok.

Fot. Materiał prasowe
Informacja prasowa