Jak powstaje tornado?

Mechanizm jego powstawania jest podobny do tworzenia się wiru w wannie po wyjęciu korka.

Łowcy burz
Kandydatów na obserwatorów burz w USA wybiera się spośród ochotników. W latach 70. zwiększono nacisk na ich szkolenie. Zadaniem obserwatorów jest śledzenie groźnych zjawisk atmosferycznych i informowanie o tym jednostek pogodowych. Dlaczego ich rola jest tak ważna?

W USA jest ich około 280 000, w Europie organizowane są siatki obserwatorów pod wspólną nazwą Skywarn Europe, a Polscy Łowcy Burz to Skywarn Polska. Każdy z nich potrzebny jest do naocznego stwierdzenia obecności burz i tornada, ponieważ bez wiarygodnych wyników nie można tworzyć potencjalnych tras i terenów zagrożenia. Są oni szczególnie ważni na terenach oddalonych od radarów meteorologicznych, gdzie wyniki badań mogą być sprzeczne ze stanem rzeczywistym. Obserwatorzy burz i tornad są szkoleni w rozpoznawaniu zwyczajnych burz i rozróżnianiu ich od superkomórek burzowych, w których wnętrzu występuje silny, wirujący prąd powietrza. To właśnie superkomórki powodują powstawanie ogromnych opadów, gradobicia i tornad. Łowcy tornad zawsze starają się znaleźć w miejscu ich występowania, ponieważ pragną zaobserwować jak najwięcej i są do tego przeszkoleni pod względem zachowania bezpieczeństwa.

Trąba powietrzna
W Polsce tornada często określane są jako trąby powietrzne. Średnie zniszczenia są u nas o wiele mniejsze niż np. te w USA. Mimo tego proces rozwoju tornada jest bardzo podobny w Europie i Ameryce. Średnio na obszarze Polski występują cztery do pięciu tornad rocznie. Zmiany europejskiego klimatu nasilają jednak rokrocznie moc trąb powietrznych, a nawet prowadzą do tworzenia się trąb wodnych.

Tornado, czyli co?
Tornada mają postać długiego, wąskiego wiru o średnicy od kilkudziesięciu do kilkuset metrów. Są powiązane z chmurami burzowymi. Mechanizm jego powstawania jest podobny do tworzenia się wiru w wannie po wyjęciu korka. Zachowaniem wiru rządzi zasada zachowania momentu pędu, w mechanice zwana cyrkulacją. Ruch obrotowy nasila się poprzez ściąganie cząsteczek ku wąskiemu dołowi wiru. Prąd występujący w chmurze burzowej zasysa powietrze z niższych warstw atmosfery, co pozwala na utworzenie się wąskiej podstawy tornada.

Siłę tornada określa się przy pomocy miary Fujity. Jest to siedmiostopniowa skala oceniająca poziom intensywności tornad na podstawie zniszczeń, dokonanych wśród budynków i roślin. Poziom F0 to lekko zniszczone kominy, znaki drogowe i połamane gałęzie drzew. F1 mówi o odpadaniu części dachów, podnoszeniu i wywróceniu przyczep kempingowych i spychanych z drogi samochodach. F2 to zerwane dachy domów, wywrócone wagony towarowe oraz lekkie przedmioty zmieniające się w pociski. Poziom F3 ostrzega przed zerwanymi dachami i ścianami, wywróconymi pociągami, wyrywaniu drzew z korzeniami i podrzucaniu ciężkich samochodów. F4 określa przenoszenie konstrukcji o słabych fundamentach na pewną odległość i samochody zmieniające się w latające pociski. F5 to druzgocące zniszczenia tj. większość budynków wyrwana z fundamentów, latające samochody i zwierzęta. F6 natomiast to poziom najwyższy, określający niewiarygodne zniszczenia, podczas której prędkość wiatru przewyższa 500 km/h.

Największą prędkość w historii USA posiadało Tri-State Tornado w roku 1925 w USA. Jego pas zniszczeń wynosił 352 km, a prędkość dochodziła do 117 km/h. To tornado było również najbardziej śmiercionośnym w historii USA – zabiło 695 osób. Nie zdominowało jednak historii światowej – tornado w Bangladeszu w 1989 roku zabiło rekordową liczbę 1300 osób. Choć tornada w Polsce nie są tak silne jak w innych zakątkach świata należy pamiętać, że piwnice to najbezpieczniejsze miejsce schronienia. Jeśli nie mamy możliwości ucieczki pod ziemię należy jak najszybciej znaleźć się po prawej stronie ścieżki tornada. Mamy wtedy większe szanse uniknięcia starcia z wirem powietrznym.

Joanna Swojak
(joanna.swojak@dlalejdis.pl)

^{Fot. sxc.hu}