16 tys. zł za tonę plastiku? Skąd wzięła się ta liczba i czy system kaucyjny naprawdę jest tak drogi?

Kwoty nie zostały całkowicie wymyślone. Pochodzą z wypowiedzi przedstawiciela branży komunalnej i dotyczą dwóch różnych sposobów zbierania oraz przygotowania plastiku do recyklingu.

1400 zł kontra 16 000 zł

Według przytaczanych w mediach wyliczeń Tomasza Kacprzaka z MPO Łódź odzyskanie tony tworzyw sztucznych z tradycyjnego systemu selektywnej zbiórki, czyli między innymi z żółtych pojemników, może kosztować około 1200-1400 zł.

W przypadku systemu kaucyjnego pełny koszt obsługi tony opakowań PET miałby natomiast wynosić od około 8 do nawet 16 tys. zł.

Na tę drugą kwotę składają się nie tylko same czynności związane z recyklingiem. Dochodzą również koszty automatów do przyjmowania butelek, ich serwisowania, odbioru opakowań ze sklepów, transportu, magazynowania, liczenia, sortowania i funkcjonowania całej infrastruktury systemu.

To właśnie dlatego proste zestawienie 1400 zł i 16 tys. zł może robić tak duże wrażenie.

Czy rzeczywiście płacimy dziesięć razy więcej?

Nie można tego ująć tak prosto.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreśla, że system kaucyjny nie jest dodatkowym podatkiem dla konsumenta. Kaucja jest zwracana po oddaniu opakowania, a koszty wdrożenia i utrzymania systemu ponoszą przede wszystkim przedsiębiorcy wprowadzający napoje na rynek. System finansują również nieodebrane przez klientów kaucje.

Nie oznacza to oczywiście, że system jest darmowy. Jego infrastruktura, transport i obsługa kosztują. Pytanie brzmi jednak nie tylko: ile kosztuje zebranie tony plastiku, ale również co otrzymujemy w zamian.

Plastik z butelkomatu nie jest tym samym co plastik z żółtego pojemnika

To najważniejszy problem w porównywaniu obu kwot.

Butelki PET zwracane w systemie kaucyjnym tworzą znacznie bardziej jednorodny i czystszy strumień surowca. Nie są wymieszane z foliami, opakowaniami po chemii gospodarczej czy innymi rodzajami tworzyw.

Taki materiał łatwiej poddać wysokiej jakości recyklingowi i ponownie wykorzystać między innymi do produkcji kolejnych opakowań.

Ministerstwo argumentuje również, że systemy kaucyjne pozwalają osiągać bardzo wysokie poziomy selektywnej zbiórki - przekraczające w niektórych krajach 90 proc. - oraz ograniczają ilość opakowań trafiających do odpadów zmieszanych, spalarni czy środowiska.

Dlatego zestawienie kosztu odzyskania przypadkowej tony plastiku z żółtego pojemnika z pełnym kosztem funkcjonowania systemu kaucyjnego dla tony PET nie musi być porównaniem tych samych procesów.

Kto płaci za system?

Zgodnie z obowiązującymi zasadami finansowanie systemu spoczywa przede wszystkim na producentach i importerach napojów objętych systemem.

Operatorzy wykorzystują również środki z kaucji, których konsumenci nie odebrali. Ministerstwo wskazuje, że pieniądze te mogą być przeznaczane wyłącznie na funkcjonowanie i rozwój systemu.

Skala tych środków jest ogromna. Według informacji „Pulsu Biznesu” operatorzy mają obecnie co najmniej 1,5 mld zł z nieodebranych kaucji, które potencjalnie mogą zostać wykorzystane na pokrywanie kosztów funkcjonowania systemu.

16 tys. zł nie jest rachunkiem dla mieszkańca

Grafika krążąca po sieci wykorzystuje prawdziwe liczby, ale przedstawia je w sposób, który może sugerować, że państwo lub mieszkańcy płacą obecnie 16 tys. zł za coś, co wcześniej kosztowało 1400 zł.

Takiego wniosku nie można wyciągnąć.

Mówimy o dwóch różnych modelach zbiórki, różnych zakresach kosztów i różnej jakości pozyskanego surowca.

Dyskusja o opłacalności systemu kaucyjnego jest potrzebna. Warto pytać o koszty automatów, transportu, operatorów czy całej logistyki. Ale aby odpowiedzieć na pytanie, czy system jest naprawdę dziesięć razy droższy, trzeba porównywać pełne koszty i efekty obu modeli, a nie tylko dwie najbardziej efektowne liczby.

1400 zł i 16 tys. zł mogą być prawdziwymi szacunkami, ale nie oznaczają automatycznie, że za recykling tej samej tony plastiku zaczęliśmy płacić ponad dziesięć razy więcej.

PMP