„Kto winien” – recenzja

Anna Katharine Green, nazywana prekursorką powieści detektywistycznej, tworzyła swoje historie w XIX wieku, co powoduje, że akcja „Kto winien” nie pędzi do przodu na złamanie karku, bohaterowie są pełnowymiarowymi postaciami literackimi, a narracja jest elegancka i pozbawiona brutalnych elementów. Całość jest wyśmienitą mieszanką powieści kryminalnej z lekkimi wątkami obyczajowymi. Pisarka z wprawą rozkłada akcenty, tworząc zaskakującą, wciągającą intrygę, dając sobie czas na stworzenie wiarygodnych bohaterów, między którymi tworzy skomplikowane relacje opierające się na wzajemnych zależnościach odkrywanych powoli przez czytelników.

Autorka przedstawia nam historię widzianą oczami narratora, na którego oczach kona nestor pewnego bogatego rodu, podstępnie otruty kwasem pruskim. Cała ta dramatyczna sytuacja rodzi następujące pytania: Kto zabił? Jakich wrogów mógł mieć  martwy milioner? Czy mordercą jest jeden z trzech synów ofiary? Jakie tajemnice skrywa potężna i bogata rodzina?  Green na czas śledztwa zamyka całą posiadłość, która staje się sceną dla kolejnych aktorów, którzy mają tylko jedno zadanie: przekonać nas o swojej niewinności, a podejrzani są wszyscy…

Wydana po raz pierwszy w 1901 roku powieść jest dosyć klasyczna w swojej konstrukcji, ale nie jest to w żadnej mierze zarzut. Śledztwo prowadzone przez sędziego śledczego i jego pomocnika prowadzi nas od jednej tajemnicy do kolejnej. Jak się okazuje: rodzina zmarłego skrywa wiele sekretów, a każdy z nich mógł stać się motywem zbrodni. Na pewno ciekawym zabiegiem literackim dla ówczesnych czytelników było powierzenie narracji adwokatowi, dzięki czemu opowieść wzbogacona jest o fachową wiedzę, a przez to staje się bardziej uporządkowana i precyzyjna. 

Niewielka objętościowo książka wprowadza czytelnika w wyrafinowany świat XIX-wiecznych salonów. Ich bywalców nie omija prymitywna żądza krwi, co dobitnie pokazuje nam autorka, prowadząc do precyzyjnie stworzonego, zaskakującego finału. 

Małgorzata Tomaszek
(malgorzata.tomaszek@dlalejdis.pl)

Anna Katharine Green, „Kto winien”, Wydawnictwo MG, Warszawa, 2025.