„Wolni Ciut Ludzie” – recenzja
Do Terry’ego Pratchetta mam słabość. Lubię jego poczucie humoru, celne obserwacje i to, że potrafi przemycić całkiem poważne refleksje w pozornie lekkiej, absurdalnej opowieści. Naprawdę jednak doceniłam go dopiero teraz, kiedy za punkt honoru obrałam sobie skolekcjonowanie wszystkich jego książek w nowym wydaniu. Dobra okazja, by je sobie przypomnieć i uzupełnić znajomość o te, których nigdy nie czytałam.
Po książkę „Wolni Ciut Ludzie” sięgnęłam po raz pierwszy, przeczytawszy już wiele innych książek autora, a więc z pewnymi oczekiwaniami. W zasadzie zostały spełnione, acz... Gdybym nie miała świadomości, po co sięgam, po wczytaniu się w opis mogłabym być leciutko rozczarowana. Otóż niewątpliwie dostałam Pratchetta, którego rozpoznaję, ale w nieco łagodniejszym wydaniu. Mniej zjadliwego, mniej kąśliwego, za to wyraźniej kierującego opowieść w stronę morału. Miałam wrażenie, że to jeden z tytułów dedykowanych teoretycznie młodszym czytelnikom.
Najwięcej przyjemności sprawił mi oczywiście sam świat przedstawiony i charakterystyczny pratchettowski sposób opowiadania. Autor potrafi zestawić rzeczy absurdalne z całkiem poważnymi, a fantastyczne wydarzenia i postacie wykorzystać do opowiedzenia czegoś bardzo ludzkiego. Świetną robotę zrobili tu tytułowi Wolni Ciut Ludzie i tłumaczenie. Ci cudownie nieokrzesani, hałaśliwi i nieprzewidywalni wojownicy posługują się bowiem specyficzną gwarą, co umocniło ich charakter, a w dodatku wyniosło dialogi na zupełnie nowy poziom. Ogólnie kocham dialogi w twórczości Pratchetta, ale te związane z tą zgrają to majstersztyk. Pijackie, bardzo kreatywne obrażanie wszystkich wokół – i jak tu się nie uśmiechnąć? A jednocześnie to właśnie oni potrafili wykazać się lojalnością i bohaterstwem. To nastawiło mnie do nich bardzo pozytywnie. Pokazało bowiem, że często pozory mogą mylić i czasem ktoś teoretycznie nieznośny, prosty może okazać się lepszy niż niejeden bohater w lśniącej zbroi.
Te baśniowe istoty mocno kontrastowały z główną bohaterką, która cały czas stara się o wszystkim myśleć i porządkować. Sama Tiffany jest postacią dobrze skonstruowaną. Sympatyczna, realistyczna, dynamiczna, niepozbawiona wad i zdecydowanie nieprzypominająca papierowej bohaterki, która od początku do końca wie, co należy zrobić. Obiektywnie trudno jej wiele zarzucić. A jednak… nie zapałałam do niej szczególną sympatią. Nie każda dobrze napisana postać musi przecież od razu skraść serce czytelnika. Czasem po prostu nie ma między nami chemii. I właśnie tak było w tym przypadku. Doceniam Tiffany, rozumiem jej rolę i widzę, dlaczego została poprowadzona w taki, a nie inny sposób, ale nie należę do osób, które po zamknięciu książki będą za nią tęsknić. Na pierwszy rzut oka można by powiedzieć, że fabuła jest prosta, jednak właśnie w tej prostocie tkwi siła jej przekazu. Jak zawsze u Pratchetta typowe elementy baśni mieszają się ze swoimi odbiciami w krzywym zwierciadle. Ot, dobra główna bohaterka rusza na ratunek bratu porwanemu przez czarny charakter. A jednak! Świat, w którym toczy się historia, jest bardzo intrygujący i pomysłowy. Otóż Kraina Baśni okazuje się mało baśniowa, bo zła Królowa potrafi bawić się iluzją. Mamy tu do czynienia z wywracaniem do góry nogami tradycyjnych prawidłowości z bajek. Tym samym Pratchett kwestionuje utarte schematy typu „czarownica musi być brzydka”.
Uznałam, że „Wolni Ciut Ludzie” są książką bardziej jednoznaczną niż te odsłony twórczości Pratchetta, które lubię najbardziej. Przesłanie jest czytelniejsze, moralizatorski ton wyraźniejszy, a sama opowieść nie zostawia aż tak wiele miejsca na interpretacyjne igraszki. Nie jest to wada, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę, że książka jest kierowana również do młodszych czytelników. Nie nazwałabym jej jednak typową literaturą dziecięcą. Pratchett nie rezygnuje z ironii ani charakterystycznego spojrzenia na świat. Po prostu trochę łagodzi pazury. I chyba właśnie tego najbardziej mi zabrakło: odrobiny większej złośliwości, tej przewrotnej ostrości, dzięki której jego historie potrafią jednocześnie bawić i ukłuć w czuły punkt. Lubię, kiedy autor nie podaje wszystkiego na tacy, kiedy pod warstwą humoru kryje się coś, co zostaje w głowie na dłużej. Tutaj również można znaleźć takie momenty, ale całość jest bardziej przystępna i mniej bezkompromisowa.
Szczerze polecam, szczególnie osobom, które dopiero poznają Świat Dysku, oraz młodszym czytelnikom gotowym na fantastykę z humorem i wyraźnym przesłaniem. Wielbiciele Pratchetta także znajdą tu znajome składniki, choć mogą odczuć, że tym razem autor nieco spuścił z tonu. Ja bawiłam się dobrze, doceniam pomysł i warsztat, ale nie jest to moja ulubiona odsłona jego twórczości. Czasem nawet ulubiony pisarz nie trafia dokładnie w nasze czytelnicze oczekiwania. I to też jest w porządku.
Kinga Żukowska
Terry Pratchett, „Wolni Ciut Ludzie” , Wydawnictwo Prószyński i S-ka, 2026.
Ostatnio dodane
- „CzaroMarownik 2027” – recenzja
- „Czwarty ton” – recenzja
- „Idefiks i nieugięci. Skandaliks murem za swoimi” – recenzja
- „Kształt atomu - wojna i pamięć” – recenzja
- „Nigdy nie jest za późno” – recenzja
- „Rewizor” – recenzja
- „Sen nocy letniej” – recenzja
- „Popiół i dym” – recenzja
- „Śnieżny pałac” – recenzja
- „Ognica” – recenzja

Komentarze