Magia chleba

Symbolika chleba
Chleb symbolizuje płodność, dobrobyt, gościnność i pożywienie. Składano go jako ofiarę dla bogów, a w czasach chrześcijańskich sam stał się symbolem ciała Boga. Niekiedy uważano go za pożywienie ubogich, pustelników i niewolników. Z drugiej strony ucieleśniał umiarkowanie, światło i mądrość.

Żeby powstał bochenek chleba nie trzeba wiele: wystarczy zmielone ziarno, woda i ogień. Dlatego też chleb sam w sobie jest magiczny i stanowi symbol tego, co niezbędne do życia.

Chleb dawniej i dziś
Chleb był pożywieniem człowieka już w czasach prehistorycznych. Jadano go  prawdopodobnie od około 12 000 lat początkowo w formie placków z mąki pieczonych na rozgrzanych kamieniach. Prawdopodobnie do starożytni Egipcjanie jako pierwsi zaczęli stosować fermentację, by spulchnić chleb. W antycznej Grecji pierwszy bochenek z nowego zbioru ofiarowywano bogini Demeter. Podobnie było w wielu innych religiach Bliskiego Wschodu, Egiptu i Europy. Łamanie chleba było starożytnym obrzędem pogrzebowym, stanowiącym ofiarę dla bóstw podziemia w imieniu zmarłego. W przypadku łamania się z osobą żywą symbolizowało zażyłość i gościnność.

Symbolika chleba i soli ma starożytne korzenie. Na Wschodzie chleb z solą zjadano jako przypieczętowanie ślubowania albo przysięgi. Dla Słowian to symbol gościnności: „witać kogoś chlebem i solą”.

Wyjęty z pieca chleb obmywano kiedyś wodą, żeby miał piękną, błyszczącą skórkę. Wierzono też, że dziewczyna, która obmyje twarz w tej wodzie zapewni sobie gładką i zadbaną cerę. Ważny były nawet pozostałe po zjedzeniu okruszki, gdyż uważano, że starannie przechowywane ochronią dom przed piorunami, a kobiecie pomogą zajść w ciążę. W tym przypadku kobieta ciężarna nosiła przy sobie zawiniątko z okruszkami chleba przez trzy dni, a następnie oddawała je tej, która pragnęła dziecka. Ta zaś wrzucała je do wody i obmywała się nią. Spleśniałym chlebem okładano rany, by ułatwić ich gojenie.

W wielu regionach chleb wypiekany w Wigilię miał mieć magiczną moc. Po wyrobieniu ciasta gospodynie zostawiały je do wyrośnięcia, a same szły do sadów, w których wycierały ubrudzone ręce o korę drzew owocowych. Dzięki temu zabiegowi drzewa miały dawać znacznie więcej owoców.

Jeszcze dzisiaj w niektórych domach, zanim ukroi się pierwszą kromkę, znaczy się spód chleba znakiem krzyża albo całuje się bochenek. Obecnie to element tradycji, niegdyś jednak wierzono, że w ten sposób odstrasza się demony.

We Włoszech o uczciwym, godnym szacunku człowieku nadal mówi się „buono come il pane”, czyli „dobry jak chleb.

Przysłowia związane z chlebem
Chleb jako najważniejsze pożywienie człowieka pojawia się również w przysłowiach. Do tych najbardziej popularnych należą:
„Kto chleba nie chce, nie wart i kołacza.”
„Nie samym chlebem człowiek żyje.”
„Nie z jednego pieca chleb jadł.”
„U wdowy chleb gotowy.”
„Z tej mąki chleba nie będzie”
„Chleb pracą nabyty bywa smaczny i syty.”
„Głodnemu chleb na myśli.”
„Kto do ciebie z kamieniem, ty do niego z chlebem.”
„Kto chleb ciska, to go po śmierci będzie zbierał.”

Chleb w marzeniu sennym
Zwykle symbolizuje bogactwo materialne i duchowe. Rozdawanie chleba zapowiada bezwarunkową miłość. Biały, wypieczony chleb zapowiada pomyślność planowanych działań. Czerstwy lub razowy zapowiada kłopoty. Jedzenie ciepłego chleba to ostrzeżenie przed chorobą. 

Anna Koprowska- Głowacka
(anna.koprowska-glowacka@dlalejdis.pl)

^{Fot. pixabay.com}