Międzynarodowy Dzień Kobiet i Dziewcząt w Nauce: widoczność lekarstwem na znikanie

Raport przygotowany na zlecenie organizatorów programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki – opracowany przez prof. dr hab. Nataszę Kosakowską-Berezecką oraz dr hab. Magdalenę Żadkowską – pokazuje, że równość w nauce wciąż pozostaje projektem niedokończonym.

Kobiety w nauce – liczby, które pokazują skalę problemu
Wnioski płynące z raportu „Efekt nagrody: widoczność lekarstwem na znikanie” wskazują, że problemem nie jest brak kompetencji, lecz mechanizmy systemowe, które stopniowo ograniczają obecność kobiet w nauce.

Doświadczenie nierównego traktowania ze względu na płeć w polskim środowisku akademickim znacznie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn – deklaruje je 36% badaczek wobec 9% badaczy. Połowa respondentek wskazuje również na przypadki naruszania zasad równości płci w miejscu pracy, podczas gdy wśród mężczyzn takie doświadczenia zgłasza 25%. Najczęściej wymieniane problemy obejmują nierówności płacowe, ograniczony dostęp do awansu, nadmierne obciążenie obowiązkami dydaktycznymi i administracyjnymi, pomijanie tytułów naukowych kobiet oraz deprecjonowanie ich kompetencji i osiągnięć.

Z badania wynika także, że kobiety częściej otrzymują większą liczbę zadań niż mężczyźni zatrudnieni na analogicznych stanowiskach i znajdujący się na podobnym etapie kariery naukowej (38% wobec 24%). Jednocześnie ponad połowa badaczek odczuwa presję podejmowania dodatkowych obowiązków w celu udowodnienia swojej wartości (51% wobec 31% mężczyzn)¹.

Nierówności widoczne są również na kolejnych etapach kariery akademickiej. Choć kobiety stanowią ponad połowę osób ze stopniem doktora, w gronie profesorów jest ich jedynie 28%², a w obszarze STEM – niespełna 20%³ (OPI, 2023). Badania NCN z 2022 roku wskazują, że istotną rolę odgrywają bariery psychologiczne i kulturowe – brak wiary w powodzenie aplikacji grantowych deklaruje 59% badaczek, w porównaniu do 37% badaczy⁴.

Autoprezentacja, samoocena i niewidzialne bariery w karierze naukowej kobiet
Raport zwraca uwagę także na istotne różnice w sposobie, w jaki naukowczynie prezentują swoje osiągnięcia. Kobiety rzadziej niż mężczyźni cytują własne publikacje – aż o 37% mniej (Ghiasi et al., 2016)⁵, używają o 12% mniej pozytywnych określeń w opisach swoich badań (Lerchenmueller et al., 2019) i rzadziej dzielą się swoimi pracami w mediach społecznościowych, takich jak Twitter⁶.

Wyniki badania wskazują także wyraźne różnice między płciami w ocenie własnych szans na sukces grantowy. Kobiety częściej niż mężczyźni uznają swój dorobek naukowy i potencjał do pozyskania finansowania za niewystarczający. 

Chociaż zainteresowanie kierowaniem projektami badawczymi jest podobne w obu grupach (65% kobiet wobec 67% mężczyzn), to mężczyźni częściej posiadają w tym zakresie rzeczywiste doświadczenie. Kobiety rzadziej decydują się na objęcie roli kierownika/czki projektów, głównie ze względu na niższą samoocenę i większe obciążenie obowiązkami rodzinnymi, podczas gdy mężczyźni częściej rezygnują z tej funkcji z powodu nadmiernych obowiązków administracyjnych. Wśród czynników zniechęcających do ubiegania się o granty, badaczki najczęściej wymieniają brak wiary w sukces (59% w porównaniu do 37% mężczyzn) oraz niską ocenę własnego dorobku naukowego (43% wobec 26%).

Różnice w autoprezentacji i samoocenie przekładają się na realne ograniczenia w widoczności dorobku naukowego, dostępie do kierowniczych funkcji w projektach oraz szansach na finansowanie i uznanie w środowisku akademickim.

Musimy nie tylko wspierać kobiety na ścieżce naukowej, ale też działać na rzecz zmiany systemowej w zakresie równości płci. W przeciwnym razie tracimy ogromny potencjał intelektualny, który mógłby przysłużyć się całemu społeczeństwu⁷ – komentowała prof. dr hab. Ewa Łojkowska, przewodnicząca jury programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki.

Różnice w autoprezentacji i samoocenie nie są kwestią indywidualnych wyborów, lecz efektem funkcjonowania w systemie, który przez lata premiował określone style komunikowania osiągnięć. Jeśli nie zaczniemy ich uwzględniać w ocenie dorobku naukowego, będziemy nadal reprodukować nierówności, zamiast je niwelować – mówi dr hab. Magdalena Żadkowska, współautorka raportu.

Wnioski z raportu jednoznacznie wskazują , że pełne wykorzystanie potencjału kobiet w nauce wymaga nie tylko indywidualnego wsparcia, lecz przede wszystkim trwałych zmian systemowych, które zapewnią równe warunki rozwoju i widoczność dorobku naukowego.

Zgłoś się do programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki. Niech Twoje odkrycia kształtują przyszłość!

W świetle przedstawionych wyzwań inicjatywy wspierające kobiety w nauce stają się szczególnie istotne. Jedną z nich jest program L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki. Celem programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki jest promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac, zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego.

Nabór do tegorocznej edycji trwa do 12 marca.

¹ Funkcjonowanie kobiet i mężczyzn w nauce (2022). Wyniki sondażu Opracowanie Zespołu ds. Analiz i Ewaluacji NCN oraz Komisji Analiz Aktywności Naukowej Rady NCN 2022. Dostęp 31.10.2025: Funkcjonowanie kobiet i mężczyzn w nauce_wyniki sondażu_z_linkiem.pdf
² Według danych systemu POL-on, https://www.gov.pl/web/nauka/rada-ds-kobiet-w-szkolnictwie-wyzszym-i-nauce-nowy-krok-ku-rownosci [dostęp: 23.10.2025 r.].
³ Nauka w Polsce (2023). Raport Ośrodka Przetwarzania Informacji, dostęp 31.10.2025, https://radon.nauka.gov.pl/analizy/nauka-w-Polsce-2024
⁴ Funkcjonowanie kobiet i mężczyzn w nauce (2022). Wyniki sondażu Opracowanie Zespołu ds. Analiz i Ewaluacji NCN oraz Komisji Analiz Aktywności Naukowej Rady NCN 2022. Dostęp 31.10.2025: https://ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/centrum-prasowe/2022.02.16-forumakademickie-funkcjonowanie-kobiet-i-mezczyzn-w-nauce.pdf
⁵ Ghiasi, Gita, et al. (2018). Gender homophily in citations. Conference Proceedings: the 3rd International Conference on Science and Technology Indicators (STI 2018).
⁶ Lerchenmueller, M. J., Sorenson, O., & Jena, A. B. (2019). Gender differences in how scientists present the importance of their research: observational study. BMJ (Clinical research ed.), 367, l6573. https://doi.org/10.1136/bmj.l6573
⁷ Science in Poland / PAP, „Prof. Łojkowska: musimy wspierać kobiety na ścieżce naukowej, inaczej tracimy”, dostęp online: https://scienceinpoland.pap.pl/aktualnosci/news%2C106587%2Cprof-lojkowska-musimy-wspierac-kobiety-na-sciezce-naukowej-inaczej-tracimy

Fot. Materiały prasowe
Informacja prasowa