Potrawy wigilijne – tradycje i symbolika

Na wieczerzy potraw powinno być tyle, ilu było apostołów, czyli 12. Dodatkowo, by niczego nam nie zabrakło w kolejnym roku, należy spróbować każdej z nich. By zapewnić sobie dostatek na przyszły rok, na naszym stole wigilijnym powinny znaleźć się plony lasu, wody oraz ziemi. Dodatkowo każdy z elementów wigilijnego menu ma swoją symbolikę.

Zjedzenie ryby miało być gwarancją zdrowia oraz dostatku. Mak był symbolem płodności, ale także miał zapewniać nieśmiertelność, wieczną młodość i bogactwo. Wierzono też, że kapusta ma chronić nas od złego, jak również zapewniać przypływ sił witalnych. Grzyby miały umożliwiać kontakt ze światem zmarłych. Wierzenia się zmieniają, ale tradycja pozostaje, a wraz z nią – przepisy na dania, będące obowiązkowymi w dniu wigilii Bożego Narodzenia. Jakie potrawy najczęściej możemy spotkać na polskich stołach?

Zupy
Barszcz to król wigilijnych zup. W towarzystwie uszek to najpopularniejsze danie podawane w ten szczególny wieczór, popularne w prawie każdym regionie Polski. Równie często spotykana jest także zupa grzybowa, bazująca na suszonych grzybach leśnych. Popularność ostatnio zaczyna zyskiwać też zupa rybna. Na wspomnienie zasługuje również zupa z suszonych owoców z makaronem oraz odmiana barszczu białego lub żuru przygotowywana z grzybami. Popularną zupą wigilijną na Litwie, znaną również w niektórych regionach Polski jest zupa makowa. 

Przystawki
Przekąski wigilijne to głównie ryby w różnym wydaniu. Choć post w tym dniu został zniesiony przez Kościół kilka lat temu, to tradycja nakazuje nie podawać w tym dniu dań mięsnych. Warto tego się trzymać i w tym dniu skorzystać z bogactwa ryb. Najczęściej na stole znaleźć można śledzie przyrządzone na różne sposoby, także w formie sałatki. Prócz nich podawana jest ryba po grecku oraz ryba w galarecie. Smakowitym dodatkiem są też grzyby w zalewie octowej.

Dania ciepłe
To w tej kategorii jest najwięcej wariacji. Potrawy, które część osób podaje już na wigilijną wieczerzę, dla innych zarezerwowane są dopiero na pierwszy i drugi dzień świąt. Mowa tutaj o np. pierogach, krokietach czy pasztecikach przyrządzanych w wersji z farszem z kapusty oraz grzybów. Punktem obowiązkowym w każdej rodzinie jest ryba - smażona lub pieczona. Tradycyjnie powinien być to karp, ale równie często gospodynie decydują się na inne rodzaje ryby, smażone w dzwonkach lub zapiekane, głównie ze względu na obecną w nim sporą ilość ości. Często podaje się również kapustę z grochem czy tzw. kapustę wigilijną z grzybami, będącą jarską odmianą bigosu. Zwyczajem pochodzącym z Ukrainy, w niektórych domach podaje się postne gołąbki z kaszy gryczanej.

Ciasta i inne słodkości
Nieodzownym elementem świąt jest także kompot z suszonych owoców, głównie jabłek, gruszek i śliwek. W kategorii deserów królują te z masą makową, np. makowce w różnych wariantach, kutia, makaron z makiem. Na paterach znaleźć też możemy aromatyczne, korzenne pierniki i pierniczki, często przekładane powidłami śliwkowymi.

Tradycja polskich dań wigilijnych oraz bożonarodzeniowych jest długa i bogata. Warto więc ją kultywować i mimo dodawania do swojego świątecznego menu nowoczesnych potraw, nie zapominać o tych z rozległą symboliką, znanych nam, Polakom od wielu, wielu lat.

Joanna Złomańczuk
(joanna.zlomanczuk@dlalejdis.pl)

^{Fot. sxc.hu}