Seksizm – mit czy rzeczywistość?

Pojęcie seksizmu odnosi się do uprzedzeń i dyskryminacji wobec kobiet jako członków grupy społecznej. Właściwie samo w sobie pojęcie seksizmu może być używane również do określenia negatywnych przeświadczeń i stereotypów wobec mężczyzn, jednak przyjęło się stosowanie tego terminu w „antykobiecym” znaczeniu. Kultura Zachodu wyrosła na gruncie patriarchatu, a kobieta miała znacznie niższą pozycję od mężczyzny i była przez wieki traktowana jako „gorsza kategoria człowieka”. Kobiety nie miały praw, głosu ani życiowych perspektyw wykraczających poza model „dzieci, kuchnia, kościół” (niem. Kinder, Küche, Kirche) odzwierciedlający tradycyjną rolę kobiety w społeczeństwie. Choć wiele się zmieniło, seksizm do dziś pokutuje w nowoczesnym społeczeństwie zachodnim w postaci stereotypów czy negatywnych przeświadczeń, a także utrudnień i barier, jakim kobiety muszą sprostać w wielu sferach.

Rodzaje seksizmu
Istnieją różne rodzaje seksizmu. Seksizm indywidualny obejmuje postawy i zachowania konkretnych osób, np. niektórych prawicowych polityków podkreślających wyższość tradycyjnego modelu rodziny nad nowoczesnym. Seksizm społeczno-strukturalny jest manifestowanych w relacjach interpersonalnych i grupowych. Ciekawym zjawiskiem jest tu seksizm językowy, przejawiający się w utartych schematach negatywnego postrzegania kobiet w języku. Tradycyjnie w języku polskim nazwy zawodów, tytułów czy stanowisk wiążą się z przypisywaniem ich do sfery męskiej i nawet obecnie, gdy wiele kobiet je  wykonuje, nadal brak nazw dostosowanych do płci czy choćby neutralnych. Kierowca, motorniczy, inżynier, strażak, marynarz – to nazwy odnoszące się do typowo męskich zawodów. Z kolei „kobiece” zawody to np. kosmetyczka, niania, baletnica, sprzątaczka, praczka, kucharka, czy wreszcie - prostytutka. Tytuły naukowe, stopnie wojskowe czy stanowiska związane ze sprawowaniem władzy również nie mają neutralnej formy ani żeńskich odpowiedników, a użycie wielu zawodów w rodzaju żeńskim zmienia ich znaczenie, np. sekretarz i sekretarka, marynarz i marynarka.

Ostatnim rodzajem seksizmu jest seksizm instytucjonalny, który polega na celowym bądź niezamierzonym manipulowaniu polityką prowadzoną przez instytucje społeczne lub na tolerowaniu polityki zmierzającej do nieuczciwego ograniczania szans kobiet w stosunku do możliwości mężczyzn. Przykładem seksizmu instytucjonalnego może być nierówność płac czy zjawisko „szklanego sufitu”, choć nie ulega wątpliwości, że do powstawania tego typu problemów mogą się również przyczyniać indywidualne postawy.

Seksizm jest bez wątpienia negatywnym zjawiskiem i należy z nim walczyć. Jak na razie nie zanosi się jednak, aby został na dobre wykorzeniony ze współczesnej kultury.

Agnieszka Bukowczan-Rzeszut
(agnieszka.bukowczan@dlalejdis.pl)

^{Fot. sxc.hu}