Alergie u dzieci – fakty i mity

O tym, jak istotne dla zdrowia dziecka, jest szybkie i właściwe rozpoznanie alergii oraz m.in. o sposobach radzenia sobie z nią opowiada prof. Renata Jankowska z Dolnośląskiego Centrum Laryngologii Medicus.

Według statystyk co 10 dziecko w Polsce rodzi się z alergią. Czy Pani zdaniem, jest to już problem społeczny, który wymaga większej uwagi ze strony rodziców, lekarzy?
Problem alergii, bez wątpienia, wymaga uwagi ze strony rodziców. Wg danych epidemiologicznych pochodzących z polskich badań EACP (Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce) choroby alergiczne manifestujące się różnie wystepują u 20 -30% dzieci i młodzieży. Jedną z nich jest alergia pokarmowa, która dotyczy pacjentów w różnym wieku ale z przewagą dzieci. U małych dzieci jest to najczęściej alergia na białka mleka krowiego. Objawy mogą być różne, u niemowląt dotyczą przede wszystkim przewodu pokarmowego i skóry. Rodzice mogą zauważyć, że po spożyciu uczulającego pokarmu występują nagłe, kolkowe bóle brzucha lub wymioty, dziecko jest niespokojne, często płacze. Alergia pokarmowa może dawać objawy skórne – pokrzywkę lub tzw. skazę białkową występującą na policzkach. U dzieci starszych zmiany skórne o typie rumienia, grudek mogą występować głównie w zgięciach stawowych. Dziecko drapie się z powodu świądu skóry nasilającego się, gdy skóra się rozgrzeje lub jest ubrane w „ciuszki” wełniane, drażniące skórę, ale też w kontakcie z mydłem czy kurzem. Rodzice muszą na to zwrócić uwagę, ponieważ istnieją pewne metody, które mogą zmniejszyć te dolegliwości niezależnie od przyjmowanych leków.

Jakie to sposoby?
Podstawową metodą leczenia każdej alergii jest unikanie kontaktu z alergenami wywołujących objawy, np. alergenów pokarmowych, roztoczy znajdujących się w kurzu domowym, pyłków roślin czy sierści zwierząt. W alergii skórnej niezwykle ważna jest pielęgnacja skóry, kąpiele w chłodnej wodzie, kąpiele z dodatkiem olejów naturalnych. Istotne jest także nienoszenie wełnianych sweterków. Dzieci z atopowym zapaleniem skóry mają bardzo suchy naskórek, nie ma w nim kwasów tłuszczowych, dlatego każdy kontakt z drażniącym ubraniem może nasilać dolegliwości. Bardzo ważne jest odpowiednie nawilżanie i natłuszczanie skóry.

Z czego wynika tak duża liczba alergików wśród dzieci? Czy to uwarunkowania genetyczne czy może przyczyna tkwi w postępie cywilizacyjnym, który sprzyja rozwojowi takich chorób?
Atopowe zapalenie skóry jest uwarunkowane genetycznie. Wykazano, że około 70% pacjentów chorujących na to schorzenie ma dodatni wywiad rodzinny. Nie odpowiada za nie jeden tylko gen, ale jest to choroba wielogenowa . Astma oskrzelowa także jest schorzeniem wielogenowym, stąd też nasilenie objawów oraz różny obraz kliniczny tego schorzenia. Obserwujemy, że nasilenie objawów alergicznych występuje w okresie infekcji wirusowych, czy tez w kontakcie z dużym zapyleniem. Należy wspomnieć także o tzw. alergii krzyżowej. Pacjent uczulony na pyłki brzozy, kichający, z podrażnieniem spojówek w okresie pylenia może reagować po zjedzeniu jabłka pieczeniem ust, świądem, katarem, kaszlem lub obrzękami.

Jakie są najczęściej spotykane rodzaje alergii u dzieci?
U dzieci przede wszystkim występuje alergia na pyłki drzew, traw i zbóz oraz chwastów. Musimy pamiętać, że leszczyna zaczyna pylić już w styczniu, brzoza w marcu, buk w kwietniu. Maj i czerwiec z kolei to okres pylenia traw. W czasie wakacji pylą natomiast chwasty. Są to alergie sezonowe. Powszechna jest również u dzieci alergia na roztocza kurzu domowego i tutaj objawy alergiczne są, niestety, całoroczne. Nie można także zapomnieć o alergii na alergeny zwierząt głownie kota i psa, ale także na powszechnie hodowanego chomika czy świnkę morską. Źródłem alergenów zwierzęcych może być naskórek, ślina, mocz, wydzielina gruczołów potowych, w zależności od gatunku zwierząt. Objawy alergii na zwierzęta są też całoroczne.

Jak objawia się alergia u dzieci?
Najczęściej są to: katar całoroczny lub sezonowy, kaszel, świszczący oddech, duszność, łzawienie oczu, świąd i obrzęk spojówek oraz dolegliwości skórne. Mogą też wystąpić objawy ze strony przewodu pokarmowego: wzdęcia, bóle brzucha i inne dolegliwości brzuszne.

Od czego zacząć leczenie objawów alergii?
Oczywiście od zrobienia testów. Bez tego nie można rozpocząć leczenia.

Jak wygląda konsultacja specjalistyczna u alergologa?
Najpierw przeprowadzamy szczegółowy wywiad z rodzicami dziecka lub z pacjentem dorosłym pod kątem alergologii, także występującej w rodzinie. Należy dowidzieć się gdzie i kiedy oraz w jakich okolicznościach występują objawy. Następnie robimy testy skórne. Nie polegają one jednak na wstrzykiwaniu alergenów. Alergeny nakrapia się na wewnętrznej stronie przedramienia i później lekko nakłuwa. Po 15 minutach odczytujemy wynik. Wykonujemy również spirometrię sprawdzającą wydolność oddechową, jeśli potencjalnej alergii towarzyszą dolegliwości tj. kaszel.

Kiedy specjalista kieruje na testy? Od którego roku życia można badać dziecko i w jakim zakresie?
Na testy kierujemy, kiedy istnieje podejrzenie, że dolegliwości mogą mieć podłoże alergiczne. Dawniej uważano, że testy należy wykonywać od 5 roku życia. Obecnie są one robione znacznie wcześniej i nie ma limitu wieku na wykonywanie tych badań. Należy jednak pamiętać, że u małych dzieci objawy kliniczne alergii mogą występować wcześniej, gdy testy skórne są jeszcze ujemne. Uważam, że u małych dzieci bardziej wskazanie jest wykonanie testu krwi na obecność przeciwciał klasy IgE, gdyż wykonanie testów u małych dzieci nie zawsze jest możliwe.

Jak długo trwa leczenie?
Leczenie może być objawowe i przyczynowe. Objawowe polega na podawaniu leków przeciwhistaminowych doustnych, kropli do nosa i oczu. Leczenie przyczynowe zwane jest immunoterapią swoistą, czyli odczulaniem. W procesie odczulania dochodzi do zwiększenia tolerancji na alergeny. Pacjentowi podaje się zastrzyki podskórne zawierajace wyciąg z alergenu, na który ma objawy. Odczulanie trwa 3-5 lat. Wymaga dyscypliny i czasu, ale skuteczność jest bardzo duża. Trzeba mieć jednak na uwadze, że mogą wystąpić objawy uboczne: wysypka, duszności, osłabienie, kaszel. Pacjent przed rozpoczęciem odczulania jest o wszystkim informowany i dostaje do podpisania dokumenty.

Czy nie warto poczekać na nowe metody leczenia? A może alergia u dziecka przejdzie samoistnie?
Obecnie na równi z leczeniem w postaci zastrzyków zaczyna być traktowane leczenie doustne. Może jednak ono również wywoływać skutki uboczne, np. puchnięcie języka. Trwają także badania nad innymi metodami terapii przeciwalergicznej polegającej na hamowaniu reakcji alergicznej na poziomie molekularnym, ale te badania są jeszcze w „powijakach”. Alergię objawową należy leczyć, chociażby z tego powodu, że prawidłowe leczenie pomoże przerwać tzw. marsz alergiczny tzn. np. zmniejsza ryzyko rozwoju astmy, gdy pacjent choruje na alergiczny nieżyt nosa.

Czy z biegiem lat nasze dziecko nie wyrośnie z alergii?
Alergikiem będzie cały czas, może tylko nie mieć objawów powodu braku kontaktu z alergenami, na które pacjent jest uczulony lub zmiennej reaktywności ustroju. Alergia może się ujawnić także bardzo późno, nawet w dorosłym życiu, wskutek kontaktu z dużym steżeniem alergenu.

Nie bójmy się zaprowadzić dziecka do alergologa. Świadomość, z jaką alergią mamy do czynienia, pozwoli nam rodzicom zadbać w pełni o zdrowie i prawidłowy rozwój naszej pociechy.