Dorosłe Dzieci Alkoholików – walka z problemami

Doświadczenia związane z dorastaniem w specyficznym systemie rodzinnym niosą za sobą spore konsekwencje. Takim nietypowym systemem jest rodzina z problemem alkoholowym.

Atmosferę domu, w którym centralnym problemem jest alkohol, przepełnia swoiste napięcie. Nieprzewidywalność wydarzeń, ciągły strach przed tym, w jakim stanie wróci pijany rodzic, zakłóca spokój i optymalny klimat rozwoju młodego człowieka. Alkoholik wpływa destrukcyjnie zarówno na umysły, jak i emocje członków rodziny. Życie dziecka, którego rodzic, bądź rodzice piją jest niespójne, niestabilne, nieprzewidywalne. W rodzinie alkoholowej często obserwuje się problemy z bliskością między członkami rodziny, brak wsparcia i rozmów, małą zdolność rozwiązywania konfliktów, zbyt srogie w stosunku do przewinień kary nakładane na dzieci, zaburzoną kulturę i brak rodzinnych rytuałów, a także niejasny system wartości i nieprawidłową edukację życiową. Atmosfera domu alkoholowego sprzyja złemu modelowi rodzicielstwa, a więc kształtuje nieprawidłowe wzorce zaburzające przyjmowane w rodzinie i środowisku role. Doświadczenia wyniesione z rodziny alkoholowej silnie rzutują na niesatysfakcjonujące kontakty z ludźmi. Na bazie dziecięcych relacji z rodzicami kształtuje się bowiem zdolność wchodzenia w kontakt z innymi i ogólnie, kompetencje interpersonalne.

Typowe problemy DDA
Skutkiem braku możliwości prawidłowego rozwoju jest to, że wielu dorosłych ludzi wychowujących się w otoczeniu pijącego rodzica, przejawia specyficzne problemy. Jednakże pamiętać należy, iż nie wszystkie dzieci alkoholików doświadczają tych samych emocjonalnych i fizycznych konsekwencji wzrastania w domu alkoholowym. Zależy to od indywidualnej historii każdej osoby, od tego, które z rodziców nadużywało alkoholu i jaki był stosunek rodziców wobec dzieci i siebie nawzajem.

Dorastanie w rodzinie z problemem alkoholowym skutkuje doświadczaniem przez dorosłych dzieci alkoholików poczucia niedostosowania, odmienności, nieatrakcyjności, bezwartościowości. Ciągłe uczucie nieadekwatności towarzyszące DDA związane jest z faktem, iż nie posiadają oni wiedzy na temat tego, co jest normalne, a co nie. Dysfunkcyjna rodzina nie sprzyja bowiem umiejętności kształtowania wiedzy na temat funkcjonowania w świecie społecznym.

Niskie poczucie własnej wartości jest problemem większości ludzi wychowujących się w otoczeniu pijącego rodzica. Przekłada się ono m. in. na: bezlitosną ocenę siebie, a także innych, złe samopoczucie, brak wiary we własne możliwości. Ponadto część DDA przejawia brak akceptacji dla samego siebie, które bywa dramatyczne w skutkach. Dorosłe dzieci alkoholików niejednokrotnie uruchamiają przeróżne formy autodestrukcji – surowe oceny względem siebie i swoich działań, odmawianie sobie praw, wchodzenie i trwanie w niezadowalających, często toksycznych związkach intymnych, skłonność do popadania w uzależnienia, choroby psychosomatyczne, myśli i próby samobójcze. Bywa, że nie mają sensu w życiu. Wielu z nich doświadcza poczucia smutku i osamotnienia, wielu cierpi na depresję. Zgłaszają oni brak uwagi, brak poczucia bezpieczeństwa, poczucie opuszczenia. Noszą w sobie żal, niejednokrotnie złość, a nawet nienawiść w stosunku do rodzica, który pił a także tego, który według nich nie potrafił wyzwolić siebie i dziecka/dzieci spod negatywnego wpływu pijącego partnera. Czują się pokrzywdzeni i przez ten pryzmat postrzegają świat oraz innych ludzi.

Istnieje grupa DDA, która w celu rozwiązania swoich problemów, zagłuszenia niewypowiedzianego bólu i smutku sięga po alkohol. Zdarza się, iż dzieci alkoholików będąc dorosłymi, układają własne życie zgodnie ze wzorem znanym z dzieciństwa. Same stają się alkoholikami, bądź tworzą związki z osobami pijącymi.

Brak dobrych doświadczeń w relacjach, niskie kompetencje interpersonalne i kiepski obraz siebie sprawiają, że wiele dorosłych dzieci alkoholików buduje specyficzne relacje z innymi. Nierzadko wchodzą w rolę ofiary, trwają w toksycznych związkach. Zdarza się, iż wikłają się w związki z osobami, którym trzeba pomagać. Z dzieciństwa bowiem wynieśli przyzwyczajenie do pomagania rodzicowi czy rodzeństwu. Dla takich osób życie z partnerem niewymagającym opieki wydaje się nudne. Ponadto wśród DDA istnieje tendencja niechęci w stosunku do formalnych związków. Spora część małżeństw DDA kończy się rozwodem. Dorosłe dzieci alkoholików to osoby, które nie ufają innym. Nie wierzą, że dobra relacja może zaistnieć i trwać. Nierzadko mają problemy z odnalezieniem się w roli rodzica, wielu z nich decyduje się na bezdzietność. Są to często osoby zbyt odpowiedzialne, bardzo zaradne, nadmiernie kontrolujące sytuacje, działające zgodnie ze ściśle wytyczonym, bardzo ambitnym planem. Cechy te bywają poważną przeszkodą w budowaniu szczęśliwej rodziny, jednakże przekładają się na duże sukcesy w pracy zawodowej. Dlatego też wiele DDA robi karierę zawodową i swoje życie podporządkowuje pracy. Dorosłe dzieci alkoholików to często osoby bardzo dobrze wykształcone. Poprzez zdobywanie uznania, wysoki status społeczny, kompensują niskie poczucie własnej wartości. Otoczenie najczęściej postrzega DDA jako ludzi niemających problemów, bardzo dobrze radzących sobie w życiu.

Pomoc dla DDA
Odpowiadając na pytanie o wspomnienia z dzieciństwa, dorosłe dzieci alkoholików wspominają o złości, gniewie, agresji, buncie, smutku, bólu, czasami wewnętrznej pustce. Mają poczucie, iż są bezwartościowi, słabi, niekompetentni. Nie wszyscy uświadamiają sobie, jak bardzo zostali skrzywdzenia tym, co działo się w ich rodzinnym domu w czasie, gdy byli dziećmi. Nie wszyscy dopuszczają do siebie myśl, że potrzebują pomocy. A profesjonalna pomoc przyczyniająca się do zmiany jest możliwa. Pomoc daje szansę na odbudowanie, bądź stworzenie od nowa wewnętrznego świata, niezależnego od dysfunkcji rodziny.

DDA są zdolni do rozwoju gwarantującego spokój i radość w życiu. Najlepszym środkiem ku temu jest terapia indywidualna i grupowa a także korzystanie ze wsparcia innych w trudnych sytuacjach już po odbyciu terapii. Jednak, aby ta zmiana była możliwa, dorosłe dziecko alkoholika musi uświadomić sobie, iż jego aktualne problemy życiowe mają związek z doświadczeniami wzrastania w rodzinie alkoholowej.

Joanna Moczulska

Joanna Moczulska jest psychologiem
i psychoterapeutką. Pracuje głównie z dorosłymi.
Prowadzi prywatną praktykę w Krakowie.