Może przez lata rozwijać się bez wyraźnych objawów. To, co znajduje się wewnątrz guza, zaskakuje wiele osób

Nazwa „potworniak” pochodzi od greckiego słowa teras, oznaczającego „potwora” lub „dziwne stworzenie”. Najbardziej niepokojące jest to, że guz może rosnąć miesiącami, a nawet latami, pozostając całkowicie niezauważony. Dopiero gdy osiągnie większe rozmiary, zaczyna powodować ból, uczucie ucisku lub zaburzenia pracy sąsiednich narządów. Po internecie krążą mroczne historie o guzach zawierających funkcjonujące oczy, mózg, a nawet świadomość. Internauci twierdzą, że potworniaki „patrzą”, „czują” lub „reagują na otoczenie”. Takie teorie pojawiają się głównie po obejrzeniu zdjęć guzów, których układ tkanek może przypominać ludzką twarz. Choć takie opowieści rozpalają wyobraźnię i świetnie wpisują się w klimat horrorów oraz miejskich legend, nie mają nic wspólnego z rzeczywistością. Potworniak nie jest magiczną istotą ani efektem klątwy. To niezwykły nowotwór, którego tajemniczy wygląd ma całkowicie naturalne, biologiczne wyjaśnienie. Należy pamiętać, że guz nie jest żywą istotą ani nie rozwija się w nim miniaturowy człowiek. To popularny mit, który regularnie powraca w mediach społecznościowych. Guz powstaje z komórek zarodkowych zdolnych do przekształcenia się w niemal każdą tkankę ludzkiego organizmu. Gdy proces ten wymyka się spod kontroli, dochodzi do powstania guza zawierającego przypadkową mieszankę różnych tkanek. To właśnie dlatego we wnętrzu potworniaka można znaleźć włosy, zęby, chrząstkę, tkankę tłuszczową, a nawet fragmenty przypominające kości. W bardzo rzadkich przypadkach opisywano obecność bardziej złożonych struktur, jednak nie oznacza to istnienia w guzie całkowicie rozwiniętych narządów czy świadomości.

Diagnostyka
Jak wykrywa się potworniaka?

W artykule skupimy się głównie na diagnostyce u kobiet, jednak należy pamiętać, że mężczyźni również mogą mieć taką zmianę. Najczęściej rozwija się ona w jądrze. U kobiet z kolei wykrycie potworniaka najczęściej rozpoczyna się od rutynowego badania ultrasonograficznego (USG) miednicy mniejszej. To właśnie podczas kontrolnej wizyty u ginekologa wiele kobiet po raz pierwszy dowiaduje się o obecności zmiany, która wcześniej nie dawała żadnych objawów. Dzięki charakterystycznemu obrazowi USG lekarz jest w stanie rozważać występowanie potworniaka już na wczesnym etapie diagnostyki. Dlatego że guz może zawierać elementy o różnej gęstości, takie jak tkanka tłuszczowa czy zwapnienia. Jeśli obraz budzi jakiekolwiek wątpliwości lub zmiana ma nietypowy wygląd, lekarz może zlecić dodatkowe badania. Należą do nich przede wszystkim badania krwi z oznaczeniem markerów nowotworowych, takich jak AFP (alfa-fetoproteina), β-hCG (gonadotropina kosmówkowa) oraz CA-125 . Same markery nie pozwalają rozpoznać potworniaka, ale mogą pomóc ocenić ryzyko, czy guz ma charakter złośliwy, czy współistnieje z innym nowotworem z komórek zarodkowych. W niektórych przypadkach konieczne jest także wykonanie bardziej szczegółowych badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Pozwalają one dokładnie określić wielkość guza, jego budowę oraz relację do otaczających narządów, co jest szczególnie istotne podczas planowania leczenia operacyjnego. Ostateczne rozpoznanie stawia się jednak dopiero po usunięciu zmiany i jej zbadaniu pod mikroskopem przez patomorfologa. Badanie histopatologiczne pozwala jednoznacznie określić, z jakich tkanek zbudowany jest guz oraz czy ma charakter łagodny, czy złośliwy.

Leczenie
Czy potworniaka można wyleczyć ?

Leczenie potworniaka opiera się przede wszystkim na zabiegu chirurgicznym. W przeciwieństwie do wielu innych schorzeń nie istnieją leki, które mogłyby usunąć taki guz, dlatego operacja pozostaje jedyną skuteczną metodą terapii. Rodzaj zabiegu zależy od wieku pacjenta, wielkości zmiany, jej lokalizacji oraz podejrzenia charakteru nowotworu. U młodych kobiet, zwłaszcza tych planujących macierzyństwo, lekarze dążą do zastosowania leczenia oszczędzającego. Najczęściej wykonuje się cystektomię, czyli zabieg polegający na usunięciu samego potworniaka przy zachowaniu zdrowej tkanki jajnika. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie prawidłowej funkcji narządu oraz zachowanie płodności . W większości przypadków operację przeprowadza się metodą laparoskopową, która jest małoinwazyjna. Zabieg wymaga wykonania jedynie kilku niewielkich nacięć, co wiąże się z krótszym pobytem w szpitalu, mniejszym bólem pooperacyjnym oraz szybszym powrotem do codziennych aktywności. Sytuacja wygląda inaczej, gdy badania wskazują na możliwość złośliwego charakteru guza lub dochodzi do powikłań, takich jak skręt jajnika prowadzący do zaburzenia ukrwienia i martwicy tkanek. W takich przypadkach lekarz może zdecydować o bardziej rozległym zabiegu obejmującym usunięcie całego jajnika wraz z jajowodem. Takie postępowanie jest również częściej stosowane u kobiet po menopauzie, u których zachowanie funkcji rozrodczej nie jest już priorytetem. Niezależnie od zakresu operacji, usunięta tkanka zawsze trafia do badania histopatologicznego. Jest to kluczowy etap diagnostyki, ponieważ tylko analiza mikroskopowa pozwala jednoznacznie określić, czy potworniak miał charakter łagodny, czy złośliwy. Wynik badania histopatologicznego ma istotny wpływ na dalsze postępowanie. W przypadku potwierdzenia zmian złośliwych konieczne może być rozszerzenie leczenia, na przykład o chemioterapię oraz regularne kontrole onkologiczne. Natomiast u większości pacjentek z potworniakiem dojrzałym całkowite usunięcie guza jest leczeniem wystarczającym i wiąże się z bardzo dobrym rokowaniem .

Choć potworniak nie jest dla medycyny zagadką, nadal pozostaje jednym z tych nowotworów, które budzą wyjątkowo duże zainteresowanie. Nie dlatego, że kryje w sobie coś nadprzyrodzonego, ale dlatego, że pokazuje, jak niezwykłe i nieprzewidywalne potrafią być procesy zachodzące w ludzkim organizmie. Jego nietypowa budowa, obecność różnych tkanek oraz sensacyjne historie krążące wokół tego schorzenia wzbudzają strach, ciekawość i niedowierzanie. Temat nieustannie powraca w mediach, artykułach popularnonaukowych i internetowych dyskusjach. Ostatecznie jednak to wiedza medyczna pozwala spojrzeć na niego z właściwej perspektywy. Dopiero wtedy przestaje być on „potworem” z internetowych legend, a staje się tym, czym jest naprawdę, rzadkim, nietypowym, ale możliwym do rozpoznania i leczenia schorzeniem.

Alicja Krecz

^{Fot. Wygenerowano AI}