Wolne rodniki - jak je pokonać?

Jednak ich gwałtownemu namnażaniu się sprzyjają także stany zapalne, zwłaszcza przebiegające z gorączką, zażywanie wielu leków, a także stres, zanieczyszczenia powietrza, palenie papierosów, alkohol i środki chemiczne. Występują w zjonizowanym powietrzu, wysoko przetworzonej lub zepsutej żywności itp. Wolne rodniki tworzą się w wielu produktach spożywczych jak: wyroby cukiernicze o długich terminach przydatności do spożycia, produkty mięsne i roślinne. Podczas utleniania lipidów powstają wolne rodniki lipidowe (nadtlenki lipidowe) wyzwalające niszczącą reakcję łańcuchową. Dotyczy to szczególnie tłuszczów zawierających wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które bardzo łatwo ulegają utlenieniu. Najwięcej tych kwasów zawiera olej kukurydziany i słonecznikowy a najmniej oliwa z oliwek i olej lniany. W produktach smażonych lub długo przechowywanych, tłuszcze ulegają szybkiemu utlenieniu i pokarmy te zawierają bardzo dużo wolnych rodników. Spożycie takich pokarmów jak chipsy, frytki, krakersy, ciastka, ciasto do pizzy, sosy sałatkowe itp. jest w Polsce powszechne, zwłaszcza wśród młodzieży i staje się niebezpiecznym dla zdrowia nawykiem żywieniowym.

Przeciwutleniaczy można dostarczać organizmowi w tabletkach, ale znacznie lepiej jest tak skomponować jadłospis, by zawierał również odpowiednią pożywkę dla wolnych rodników. Gdy wchłoną brakujące im elektrony, staną się nieszkodliwe. Na przykład posiłek z mięsa upieczonego na grillu, bogatego w wolne rodniki, dobrze jest uzupełnić neutralizującymi je warzywami i owocami. Aby uchronić się przed tymi szkodnikami, zaleca się także unikanie wędzonych produktów, alkoholu, środków chemicznych, leków, a także dymu papierosowego, nadmiaru słońca oraz stosowanie kosmetyków zawierających antyutleniacze. Dobrze jest również chronić organizm przed stresem, stanami zapalnymi, które sprzyjają powstawaniu tych toksycznych cząsteczek.

Do najważniejszych antyutleniaczy endogennych, tzn. takich, które nasz organizm jest w stanie sam wytwarzać, należą poliaminy, melatonina, estrogen, dyzmutaza natlenkowa, peroksydaza glutationowa, katalaza, kwas liponowy, ceruloplazmina, albumina, laktoferyna, transferyna, metalotioneina, koenzym Q10 oraz kwas moczowy.

Do antyutleniaczy, które dostarczone być muszą natomiast w spożywanym przez nas pokarmie lub w formie suplementów należą:

• witamina E,
• witamina C,
• witamina A,
• karotenoidy,
• ksantofile, polifenole

Ludzki organizm posiada zdolności produkcji enzymów, które potrafią przekształcać posiadające morderczy potencjał wolne rodniki w nieszkodliwe substancje tj. woda oraz dwutlenek węgla. Dla efektywnego działania enzymy te wymagają jednak dostarczenia organizmowi w przyjmowanym pokarmie (lub w formie suplementów) takich minerałów jak cynk, mangan, miedź i selen.

Pokarm pochodzenia roślinnego stanowi bogate źródło odżywek o charakterze antyutleniaczy, między innymi witamin A, C i E oraz karetonoidów. Antyutleniacze spełniają wiele zadań. Do najważniejszych z nich należy zabezpieczanie przed wolnymi rodnikami oraz przed promotorami wolnych rodników takimi jak promieniowanie nadfioletowe oraz zanieczyszczenia środowiskowe.

Iwona Pankowska
(zdrowie@dlalejdis.pl)