Wysoka wrażliwość u dziecka – dar czy wyzwanie dla rodziców?

Wrażliwość sensoryczna jest zarówno cechą psychologiczną, jak i biologiczną, wiążącą się ze zwiększoną wrażliwością na wpływ środowiska, lepszą świadomością, empatią, autorefleksją i głębią przetwarzania. To stabilna cecha, która pojawia się w dzieciństwie i kształtuje się przez środowisko podczas dorastania. U dzieci wysoko wrażliwych na pierwszy plan wysuwają się takie cechy jak: introwertyzm, nieśmiałość lub łatwe przeciążanie bodźcami środowiskowymi . Wysoka wrażliwość to cecha o wiele bardziej złożona niż wydaje się to na pierwszy rzut oka. Jest ona ulokowana głęboko w psychice człowieka, sięgając aż do zapisów genetycznych. Ukrywa się w sposobie przeżywania świata – w spojrzeniu, emocjach, ciszy i reakcjach, których inni często nie rozumieją. Dlatego że u każdego człowieka przyjmuje trochę inny kształt. Badacze żywo interesują się zjawiskiem wysokiej wrażliwości, czego dowodem jest liczba badań  i teorii ujmujących to zjawisko z różnych perspektyw. Próbują zrozumieć, czym ona jest i jak działa na człowieka. Bo choć widać jej skutki, dla badaczy wciąż pozostaje zagadką, jak wygląda świat oczami osoby, która czuje więcej i mocniej.

Cechy składające się na wysoką wrażliwość można porównać do złotej monety o dwóch różnych obliczach. Jedno z nich pomaga przezwyciężyć trudności, a drugie zmusza do zatrzymania się na moment. Można w tym doszukiwać się zarówno pozytywnych, jak i negatywnych cech, jednak prawdą jest to, że każda z nich jest potrzebna. Głębokość przeżywania może się wiązać zarówno z kreatywnością, wysoką refleksyjnością, dostrzeganiem zależności niewidocznych dla innych, jak i trudnością w podejmowaniu decyzji, większą podatnością na stres oraz zamartwianiem się. Kiedy bliżej przyjrzymy się podatności na uleganie przeciążeniom, możemy zauważyć tworzącą się świadomość własnych granic, umiejętność odpoczynku i  większe skupienie na zdrowiu psychicznym. Z drugiej strony należy być uważnym na szybkie zmęczenie nadmiarem bodźców,  trudność w hałaśliwych miejscach i odpowiednie wycofanie się w stresujących sytuacjach. W reaktywności emocjonalnej i empatii mamy do czynienia z budowaniem głębokich relacji, silną intuicją emocjonalną oraz troskliwością. Jednak należy tu uważać na trudność w radzeniu sobie z krytyką, intensywne przeżywanie emocji, a także podatność na zranienie. Bycie uważnym na niuanse pomaga w kreowaniu dokładności i staranności, dobrej obserwacji oraz wyczuwaniu zmian nastroju. Jednocześnie trzeba się mierzyć z nadmierną wrażliwością na hałas, zapachy czy chaos, łatwe rozpraszanie detalami oraz trudność w ignorowaniu negatywnych bodźców.

W celu lepszego zrozumienia dziecka wysoko wrażliwego warto skupić się na przykładowych reakcjach na drażniące bodźce i ich powód. Trudności  z zasypianiem, płacz, unikanie i izolacja mogą być skutkiem reakcji na fizyczny dyskomfort. Nadaktywność, blokada psychiczna w sytuacjach presji czasu lub brak komunikowania potrzeb, silne reakcje na  społeczne nagrody i kary mogą być mechanizmem obronnym, który kształtuje się w zderzeniu z trudnościami emocjonalnymi. Z kolei brak elastyczności, przeciążenie, powtarzanie pytań, reagowanie  strachem, lękiem to zazwyczaj odbicie trudności w sferze poznawczej . Powyższe przykłady pokazują, że dla osób wysoko wrażliwych kluczowe w funkcjonowaniu są właściwie dobrane narzędzie radzenia sobie z emocjami oraz umiejętności, które nie tylko mogą im ułatwić mierzenie się z chaotyczną codziennością, ale również wydobyć z nich potencjał – siłę, którą w sobie mają.

Świat, który dopiero uczy się wrażliwości

Jeszcze do niedawna wrażliwość była traktowana jak słabość. Dziś coraz częściej mówi się o niej jak o kompetencji przyszłości – szczególnie w świecie pełnym pośpiechu, agresji i przebodźcowania. Wysoko wrażliwe dzieci wyrastają często na empatycznych dorosłych: psychologów, artystów, nauczycieli, lekarzy czy liderów potrafiących słuchać innych. Ale zanim to nastąpi, potrzebują dorosłych, którzy nie będą próbowali ich na siłę „naprawiać”, a zrozumieją i wskażą drogę. Bo być może największym wyzwaniem nie jest sama wysoka wrażliwość dziecka, a świat, który nie do końca rozumie, że delikatność może być siłą. Wysoka wrażliwość jest darem, który przychodzi jako wyzwanie dla dziecka i jego rodziny.  

Alicja Krecz

<sup>M. Baryła-Matejczuk (red.), Psychologiczne aspekty wysokiej wrażliwości człowieka: koncepcje – identyfikacja – wsparcie. Podręcznik akademicki, Lublin 2023, s. 12.
M. Baryła-Matejczuk (red.), Psychologiczne aspekty wysokiej wrażliwości człowieka: koncepcje – identyfikacja – wsparcie. Podręcznik akademicki, Lublin 2023, s. 39.
M. Baryła-Matejczuk (red.), Psychologiczne aspekty wysokiej wrażliwości człowieka: koncepcje – identyfikacja – wsparcie. Podręcznik akademicki, Lublin 2023, s. 42.

Fot. Wygenerowano AI</sup>