Zespół jelita drażliwego

Charakteryzuje się zaburzeniami w wypróżnianiu i bólem brzucha, które mają charakter przewlekły, a także nawracający oraz są związane ze stanem emocjonalnym chorego.

Zespół jelita drażliwego (Irritable Bowel Syndrome - IBS) to przewlekła choroba jelita cienkiego i grubego objawiająca się bólem brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień, które nie są uwarunkowane zmianami organicznymi lub biochemicznymi. To zespół przewlekłych, trwających przez co najmniej trzy miesiące, zaburzeń czynnościowych jelit. Według statystyk na zespół jelita nadwrażliwego cierpi ponad 100 milionów ludzi w Ameryce Północnej i Europie. Choroba ta dotyczy 10-20 % populacji ludzi dorosłych.

Dlaczego?
Przyczyny tego schorzenia nie są znane. Wiadomo, że chorzy z zespołem jelita drażliwego mają znacznie zmienioną czynność skurczową mięśni jelita grubego. Objawy są rezultatem wzmożonej wrażliwości na rozciąganie ściany przewodu pokarmowego przez gazy oraz kał i tendencji do nadmiernej reakcji niemal na wszystko: jedzenie, stres, pobudzenie emocjonalne, rozciągnięcie ściany jelit pod wpływem gazu. Ponadto niewłaściwa dieta, niektóre leki, zwłaszcza nadużywanie leków przeczyszczających i hormonalnych. Z przeprowadzonych badaniach wynika, iż ludzie, którzy cierpią na zespół jelita nadwrażliwego mają bardziej wrażliwe i ruchliwe jelita, a mięśnie jelit odpowiadają silnymi skurczami nawet na niewielką ich stymulację. Jest to skurcz odpowiedzialny za takie objawy jak wzdęcie, dyskomfort czy naglące parcie na stolec.

Jelito drażliwe zalicza się do chorób czynnościowych, co znaczy, że podczas badania jelita nie obserwuje się żadnych zmian patologicznych.

U osób chorych dolegliwości bólowe mogą wywoływać niektóre pokarmy np. czekolada, alkohol, produkty mleczne, ale również przejedzenie. Zakłada się, że choroba w dużym stopniu ma podłoże genetyczne, ponieważ często stwierdza się rodzinne występowanie zespołu jelita drażliwego. U niektórych kobiet przyczyną nadwrażliwości jelita mogą być cykliczne zmiany hormonalne spowodowane menstruacją.

Zespół jelita nadwrażliwego może występować w trzech postaciach: dominują bóle brzucha i zaparcia, przeważają biegunki oraz biegunki występujące na przemian z zaparciami i bólami brzucha. Może również objawiać się uczuciem niepełnego wypróżnienia po defekacji.

Istotą choroby jest nadmierna motoryka przewodu pokarmowego wywołana nadmiernym napięciem włókien nerwowych znajdujących się w ścianie jelita. Chorzy skarżą się na wzdęcia, które są związane z obniżoną tolerancją na ból, niż ze zwiększoną objętością gazów jelitowych.

Objawy są różne u różnych osób i mogą występować jako:
- kurczowe bóle brzucha o zmiennym umiejscowieniu - zazwyczaj odczuwane w dole brzucha po lewej stronie, nasilające się po jedzeniu, zmniejszające się po oddaniu gazów lub wypróżnieniu
- zaburzona częstotliwość wypróżnień
- naprzemiennie występujące biegunki i zaparcia
- śluz obecny w kale
- uczucie niepełnego wypróżnienia lub gwałtownego parcia
- duża ilość oddawanych gazów
- wzdęcie brzucha
- nadmierne odbijanie
- niekiedy zgaga, mdłości, wymioty i wczesne uczucie sytości
- częste bóle głowy i uczucie zmęczenia

Objawy towarzyszące:
- ulga w dolegliwościach bólowych po defekacji
- częstsze wypróżnienia i luźniejsze stolce podczas ataku bólowego

Nasilenie zespołu jelita drażliwego jest różne u poszczególnych chorych. Dla niektórych jest on ciężkim upośledzeniem jakości życia. Może powodować dyskomfort, że dochodzi do zmiany zachowania i codziennej aktywności.

Niewłaściwy sposób żywienia może nasilać objawy choroby. W związku z tym konieczna jest modyfikacja żywienia zależna od postaci i okresu choroby. Polega ona na indywidualnej eliminacji niektórych produktów nasilających dolegliwości. Są to produkty wzdymające, czyli cebula, kapusta gotowana, suche warzywa strączkowe. U części chorych występuje nietolerancja na laktozę - cukier mleczny. Dlatego po spożyciu mleka słodkiego mają takie dolegliwości jak biegunki i wzdęcia. Należy także ograniczyć picie kawy i mocnej herbaty, ponieważ zawarta w nich kofeina, czy teina zwiększa kurczliwość mięśniówki jelita cienkiego i grubego, co może nasilać dolegliwości. Z tej samej przyczyny zaleca się unikanie picia napojów alkoholowych. Modyfikacja diety zależy od postaci choroby.

W zespole jelita drażliwego charakterystycznym objawem jest chroniczny, nawracający ból brzucha. W powstawaniu tego schorzenia istotną rolę odgrywa niedostateczna produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). Skutecznym probiotykiem w zmniejszeniu stopnia odczuwania bólu są bakterie Lactobacillus plantarum. Zachowanie równowagi mikroflory jelitowej, a zwłaszcza obecność bakterii fermentacji mlekowej, jest ważnym czynnikiem zapobiegającym zaparciom. Namnażające się baterie fermentacyjne, dzięki dużej zawartości wody, powodują rozluźnienie stolca. Powstające SCFA działają pobudzająco na motorykę jelita. Bakterie fermentacyjne wpływają na hamowanie procesów gnilnych i zmniejszają zawartość nitrozoamin, które w przypadku rozluźnieniu stolca ulegają rozcieńczeniu, a przy przyspieszonym pasażu są szybciej eliminowane z przewodu pokarmowego. Wprowadzenie do diety mlecznych produktów probiotycznych może przyczynić się do poprawienia funkcji przewodu pokarmowego oraz stanu zdrowia i samopoczucia chorego.

Zespół jelita drażliwego dotyczy zaburzeń motoryki jelita, ale również pewnych uwarunkowań psychicznych. Dlatego też leczenie powinno się składać z kilku elementów: indywidualnie opracowanej diety przez dietetyka, prawidłowego odpoczynku i ćwiczeń, które mogą pomóc w odstresowaniu oraz usprawnią pracę przewodu pokarmowego.

Iwona Pankowska
(zdrowie@dlalejdis.pl)