„Impuls. Wydanie finalne” – recenzja

Ponadczasowe lektura, którą zaopiekowało się poznańskie wydawnictwo Zysk i S-ka i tchnęło w nią nowe życie, ładnie oprawiając i odpowiednio pozycjonując. Richard Thaler i Cass Sunstein napisali przed laty „Impuls”, którym nieustannie ciekawią się skłonni do rozwoju osobistego czytelnicy.

Co tu dużo mówić. Jeden z autorów, Richard Thaler to laureat nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii. Drugi, Cass Sunstein jest uznawanym prawnikiem o długoletnim doświadczeniu i ugruntowanej renomie. Połączenie literackich sił tych dwóch panów wzbogaciło rynek książki o tytuł „Impuls”. Z początku odnosi się wrażenie, że pozycja ta jest trudna i należy raczej do tych naukowych, trudnych w zrozumieniu. Treść jest jednak zdecydowanie bliższa czytelnikowi, dlatego też książkę tę plasuje się w linii popularnonaukowej literatury.

Główny nurt od którego wychodzą autorzy, to dwa systemy reagowania ludzi – szybki i wolny. Zdecydowanie bardziej reagujemy na sprawy, które nie wymagają zbytniego zaangażowania. To praktyczne odzwierciedlenie codzienności, kiedy to przygotowujemy sobie poranną kawę, prowadzimy samochód czy wykonujemy proste czynności, które nie wymagają od nas skupienia. Człowiek myśli wtedy szybko (często jest skłonny nawet powiedzieć, że nie myśli wtedy o niczym), automatycznie. Przechodząc do „wolnego” systemu myślenia mamy do czynienia z bardziej skomplikowanymi procesami. Sytuację wymagające rozwagi czy skomplikowanej operacji myślowej, niecodziennie – jak kupno domu, dokonanie obliczeń - spowalniają nasze działania. Bezpośrednio łączy się to z odczuwaniem ryzyka, niepowodzenia (i ewentualne związane z nim straty). W przypadku parzenia codziennej kawy jest ono niemal zerowe, inaczej jest w przypadku, gdy w grę wchodzi wydanie pokaźnej sumy pieniędzy czy zobowiązania kredytowego na kupno domu. Thaler i Sunstein odwołują się do duo-systemu myślowego, przez który zwykli ludzie popełniają wiele błędów poznawczych. Przypadki te są głównym tematem rozważań autorów, mimo że z perspektywy czytelnika często zdają się być dość infantylne, a nawet abstrakcyjne. Pułapką jest użycie nie tego schematu – kiedy powinniśmy użyć systemu drugiego i chwilę się zastanowić, postępujemy pochopnie, popełniając błędy. Ta książka poniekąd uczy, jak podejmować wybory dobre i optymalne dla nas samych.

Thaler z Sunsteinem proponują rozwiązanie, które nazywają teorią szturchnięcia. Zostawiając swobodę wyboru, zachęcają jednocześnie aby w taki sposób „ustawić” sobie możliwość decyzji, aby człowiek samoczynnie wybierał opcję lepszą. Nierozerwalnym elementem tej idei są architekci wyboru, którzy w taki sposób ustawiają parametry wyboru, aby sprzyjały one dłuższemu i lepszemu życiu. Brzmi nieco abstrakcyjnie? Uspokajam, że druga część książki to nieco bardziej praktyczne podejście, które obrazuje schemat działania na przykładzie zmian w ułożeniu towarów w stołówkach szkolnych, aby dzieci jadły zdrowiej, uproszczeniu umów kredytowych, aby były one łatwiejsze do porównania, wpisywaniu się ludzi uzależnionych od hazardu na listy zakazu dostępu czy malowaniu paznokci specjalnym lakierem przeciw obgryzaniu.

Duże ilości przykładów, którymi zasypują czytelnika autorzy mają swój wyjątkowy cel – powolne, choć sukcesywne otwieranie umysłu i rozumienia. Czytając „Impuls”, robiłam sobie przerwy, uśmiechając się do siebie i szepcząc „no tak! eureka!”. Genialne. Uważam, że jest to świetna książka, choć nie jest to pozycja, którą czyta się przed snem. Potrzeba (przynajmniej mi!) wolnej chwili, bez natłoku myśli, żeby odczuwać ją w odpowiedni sposób, prawdopodobnie zamierzony przez autorów. Na pewno nie przy zmęczonej głowie, po ciężkim dniu w biurze.

„Impuls” czyta się szybko i miło, a sam tekst jest niesamowicie wciągający. Nie brak w niej żartów i anegdot. Warto dać tej lekturze szansę i zagospodarować czas na pracę z nią.

Klaudia Dydymska
(klaudia.dydymska@dlalejdis.pl)

Richard H. Thaler, Cass R. Sunstein, „Impuls. Wydanie finalne”, Zysk i S-ka, Poznań 2023