„Lalka” – recenzja

„Lalka” Bolesława Prusa to przede wszystkim szkolna lektura, z którą większość z nas miała styczność. Spore kontrowersje utwór ten wywołał już po premierze, gdy ukazywał się na łamach „Kuriera Codziennego”. Powieść rozpoczyna się na początku 1878 roku w Warszawie. Inteligencja oraz kupcy rozmawiają o przyszłości sklepu galanteryjnego pod nazwą J. Mincel i E. Wokulski. Większość z nich uważa, że działalność ta upadnie.

Poznajemy także przeszłość Stanisława Wokulskiego, który jest obecnym właścicielem sklepu. Dowiadujemy się, jak zdobył majątek i czym zamierza się teraz zajmować. W kolejnych rozdziałach możemy poznać rodzinę Łęckich: Izabelę i jej ojca Tomasza oraz kuzynkę Florentynę. Wokulski pomnaża swój majątek i stara się zdobyć serce Izabeli. Kupuje również kamienicę Łęckich, aby pomóc rodzinie finansowo, gdyż stracili cały majątek. 

Wokulski powoli zdobywa uznanie towarzystwa. Jako idealista próbuje zmieniać świat na lepsze, lecz spotyka się z rozczarowaniem. Społeczeństwo liczy jedynie na zysk i cechuje je całkowity pragmatyzm. Głównym motywem powieści jest jednak miłość Wokulskiego do Łęckiej. To nieoczekiwane uczucie zmienia jego życie, wprowadzając do niego wiele rozczarowań i chaos. To z reguły piękne uczucie niszczy bohatera. Wokulski traci swoją pozycję materialną, zmaga się również z problemami psychicznymi.

Tytułowa lalka jest w powieści Prusa symbolem człowieka, który może być marionetką w rękach losu i społeczeństwa. Stanisław Wokulski jest człowiekiem o dwóch obliczach. Z jednej strony to mocno stąpający po ziemi racjonalista, a z drugiej romantycznie zakochany idealista. Izabela Łęcka jest natomiast typową kobietą epoki, która jest oddzielona murem od prawdziwych uczuć, ale zarazem jest tych uczuć bardzo spragniona. Powieść ta jest pełna emocji i intryg. Prus niezwykle sprawnie ukazuje relacje społeczne, pokazując upadek idealisty w świecie, gdzie najważniejszy jest status społeczny oraz pieniądze. 

W części rozdziałów powieść ma formę pamiętnika, który jest prowadzony przez starego subiekta Ignacego Rzeckiego. Opisuje on w nich swoją młodość, udział w Wiośnie Ludów, aktualne wydarzenia, relacje, jakie panują w sklepie i swoje obawy o Wokulskiego. 

Czytając „Lalkę” już jako dorosły czytelnik, możemy docenić przede wszystkim kunszt pisarski Bolesława Prusa, a także jego szerokość spojrzenia na świat. Powieść jest wielowymiarowa, a wszystkie wątki są pogłębione. Jest to wspaniała podróż do dawnych czasów i spojrzenie na niektóre problemy, które także dzisiaj są obecne w społeczeństwie. Niezmiennie zachęcam.

Ewelina Makoś
(ewelina.makos@dlalejdis.pl)

Bolesław Prus, „Lalka”, Wydawnictwo MG, Kraków, 2025.