„Mocarstwo z przypadku” – recenzja

Rozpoczynam od niedługiego akapitu o samym Autorze, ponieważ uważam, że recenzując tę książkę, warto skupić się również na twórcy. Peter Zeihan to amerykański analityk i strateg geopolityczny, założyciel własnej firmy doradczej. W przeszłości współpracował z Departamentem Stanu USA oraz think tankami w Waszyngtonie, tworzył także modele analityczne dla Stratfor – jednej z czołowych firm zajmujących się wywiadem i analizą globalną. Obecnie doradza wielkim korporacjom, sektorowi energetycznemu, finansowemu i rolniczemu, współpracując przy tym z uczelniami oraz siłami zbrojnymi Stanów Zjednoczonych. 

„Mocarstwo z przypadku” to tytuł, w którym twórca kreśli fascynującą wizję świata, w którym geografia i geopolityka determinują losy państw. Autor z charakterystyczną lekkością łączy analizę historyczną z prognozami dotyczącymi przyszłości globalnego układu sił. Książka rzuca nowe światło na rolę Stanów Zjednoczonych jako mocarstwa, które nie tyle dążyło do dominacji, ile zostało do niej niejako „zmuszone”. To lektura, która prowokuje do myślenia i pozwala inaczej spojrzeć na współczesne wyzwania polityczne i gospodarcze.

Autor zabiera czytelnika w podróż przez różne regiony świata i epoki historyczne, ukazując zarówno mocne, jak i słabe strony poszczególnych państw. Analizuje nie tylko globalne i regionalne potęgi, ale także niewielkie kraje, których znaczenie bywa często lekceważone. Zwraca uwagę, że nawet silne dziś państwa mogą upaść, jeśli nie dostosują swojej polityki i gospodarki. Zaznacza, że lekceważenie mniejszych graczy jest niejako błędem strategicznym. Podkreśla, że o sile kraju nie decyduje sam obszar, lecz wiele innych czynników – od położenia geograficznego, przez dostęp do energii i żywności, po relacje z sąsiadami. Na tym tle tłumaczy też źródła potęgi Stanów Zjednoczonych zarówno w wymiarze dosłownym, jak i symbolicznym.

Co ciekawe, przywołuje on przykłady współpracy USA z Meksykiem czy Szwecji z Polską, które mogą wzmocnić pozycję tych państw. Analizuje także sytuację Rosji, wyjaśniając przyczyny jej agresji wobec Ukrainy oraz opisuje drogę Japonii, która po dostrzeżeniu własnych słabości obrała nowy kierunek rozwoju. To tylko wybrane wątki z niemal 600 stron książki wzbogaconej o mapy, tabele i wykresy. Dzięki przystępnemu językowi i swobodnemu stylowi autor potrafi przedstawić złożone zagadnienia w sposób zrozumiały dla szerokiego grona czytelników. 

Nie jest to pozycja, którą chciałabym oceniać pod względem jej walorów estetycznych. Okładka jest dość wymowna i bezpośrednio nawiązuje do tytułu. Wyzwaniem może być jej objętość, sam początek jest nieco trudny i mało wciągający. Zalecam po prostu przez niego przebrnąć, bo z każdą kolejną stroną książka staje się ciekawsza, a finiszując, czułam  niedosyt i  rozczarowanie,  że liczy ona „zaledwie” 580 stron.

To wartościowa lektura, którą powinny zainteresować się osoby ściśle powiązane ze sceną polityczną. Choć w dużej mierze książka przesiąknięta jest pesymizmem, nie wszystko należy traktować jako nieuchronną wizję przyszłości. Autor pozostawia całkiem sporo przestrzeni, by pozostać przy swoim zdaniu, nie narzuca swoich poglądów, daje pole do rozważań i dyskusji.

Dobra rada – jeśli zdecydujecie się sięgnąć po tę książkę, przygotujcie się na długą, wymagającą, ale niezwykle wartościową podróż, którą warto doprowadzić do ostatniej strony.

Klaudia Dydymska
(klaudia.dydymska@dlalejdis.pl)

Peter Zeihan, „Mocarstwo z przypadku”, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań, 2025.