Projekt „Nauka ma głos” w Centrum Nauki Kopernik

Projekt „Nauka ma głos” to pilotaż programu realizowanego wspólnie z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego, którego celem jest budowanie społecznego zaufania do nauki poprzez dialog i uczestnictwo. Dzięki temu zwykli ludzie mają okazję spotkać się z naukowcami, zrozumieć metody badawcze i włączyć się w prawdziwe badania. Mastodonzaur, którego szczątki są preparowane w Centrum Nauki Kopernik, został odkryty w Miedarach na Śląsku w 2023 roku przez zespół paleontologów pod kierownictwem prof. Tomasza Suleja i Wojciecha Pawlaka z Uniwersytetu Warszawskiego i PAN. Szkielet ma około 2,5 metra długości, a badacze szacują, że największe osobniki tego gatunku osiągały nawet 6 metrów. To pierwszy w historii tak dobrze zachowany szkielet tego prehistorycznego płaza, który może zmienić dotychczasowe wyobrażenia o tej grupie zwierząt.

Jako wolontariusz w projekcie sama mam okazję przekraczać granicę między przeszłością a teraźniejszością. Warstwy skał skrywają kości, które przez miliony lat leżały jak tajemnica ukryta pod twardym pancerzem kamienia. Preparacja to proces niczym odwracanie historii: z warstwy skały, która jest jak schowana pamięć Ziemi, wydobywamy detale, które opowiadają o życiu sprzed milionów lat. To praca wymagająca cierpliwości, dużej precyzji, przypominająca raczej konserwację dzieła sztuki niż rutynowe sprzątanie. Dla mnie każdy dzień spędzony przy preparacji to opowieść o wspólnym wysiłku: naukowcy uczą nas, jak używać profesjonalnych narzędzi, jak delikatnie usuwać gips i otaczającą skałę, aby nie uszkodzić kości. Pracujemy niczym zegarmistrzowie: precyzyjnie, uważnie, z szacunkiem dla szczegółów, które mogą mieć znaczenie dla kolejnych pokoleń badaczy. Praca ta ma również swoje wyzwania. Czasami pył unosi się jak mgła czasu, a narzędzia brzmią jak echo prehistorii w cichym laboratorium. Osobiście podczas pracy wpadam w pewnego rodzaju medytację, gdy myśli przepływają wolno przez mój umysł. Paradoksalnie przy trudnej pracy fizycznej odpoczywam psychicznie. Natomiast każdy wydobyty fragment przybliża nas do rekonstrukcji historii życia na Ziemi, działa jak paliwo wewnętrzne, którego nie da się kupić w sklepie.

Przy tym projekcie nie chodzi tylko o preparację samą w sobie. Kości mastodonzaura, kiedy zostaną już oczyszczone i opisane, zostaną wykorzystane w badaniach naukowych nad ewolucją życia na Ziemi. Dzięki nam, wolontariuszom, nie leżą już zapomniane w magazynach, stają się narzędziem wiedzy.

Wolontariat w projekcie „Nauka ma głos” to także doświadczenie społeczne. Pracujemy obok ludzi o różnych ścieżkach życiowych: młodych studentów, seniorów pełnych pasji, osób, które chcą spróbować czegoś nowego. To jak wspólna wyprawa na brzeg pradawnej rzeki: każdy wnosi coś od siebie, a razem odkrywamy więcej, niż moglibyśmy osobno.

Dla mnie, jako uczestnika tego procesu, preparacja mastodonzaura to nie tylko praca naukowa: to lekcja pokory wobec czasu, sposobność zobaczenia historiografii życia na własne oczy i świadome uczestnictwo w budowaniu mostu między nauką a społeczeństwem. Dzięki temu projektowi nauka naprawdę ma głos. Głos, który nie tylko opowiada historię, ale pozwala jej dotknąć, zobaczyć i zrozumieć własnymi rękami.

Nauka ma głos jest realizowana i finansowana w ramach wspólnego Programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Centrum Nauki Kopernik pod nazwą Nauka dla Ciebie. Program Nauka dla Ciebie finansowany jest w ramach dotacji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie umowy z dnia 23 października 2023 r. Nr MEiN/2023/DPI/3079.

Joanna Sieg-Ulanowicz

^{Fot. Centrum Nauki Kopernik}