„Dom dusz. Urszula” – recenzja

„Dom dusz. Urszula” Anny Sakowicz przenosi nas do Stargardu z przełomu lat 1944 i 1945, ukazując powojenną zawieruchę bez retuszu, przez pryzmat jednostkowych tragedii. To poruszająca, gęsta od emocji opowieść o przetrwaniu, powojennej traumie i moralnych wyborach w świecie, w którym granice między wrogiem a sprzymierzeńcem uległy zatarciu.

Sięgając po tę powieść, obawiałam się jednego: nie czytałam pierwszego tomu, więc czy odnajdę się w drugim? Jak się jednak szybko okazało, zupełnie nie przeszkadzało to w pełnym zanurzeniu się w opowieści. Anna Sakowicz tak misternie buduje tło i nakreśla relacje, że od pierwszych stron czułam obezwładniający ciężar decyzji stojących przed bohaterami. 

Historia Urszuli – kobiety próbującej za wszelką cenę ocalić synka oraz małego niemieckiego chłopca, Ericha – natychmiast chwyta za serce. Jej determinacja ściera się z przerażającą rzeczywistością. Obok niej obserwujemy upadek rodziny Kliemków: Henry’ego próbującego ratować majątek przed żołnierzami Armii Czerwonej oraz Alexandra, niegdysiejszego muzyka, którego wojna trwale okaleczyła nie tylko fizycznie, ale przede wszystkim duchowo.

To, co najsilniej uderza podczas lektury, to ogromny ładunek emocjonalny. Autorka nie oszczędza czytelnika – strach przed brutalnością wkraczających Sowietów, poczucie obcości w poniemieckich domach zajmowanych przez polskich przesiedleńców i ból towarzyszący tworzeniu getta dla Niemców są wręcz wyczuwalne. 

Sakowicz świetnie prowadzi tempo akcji. Zamiast czarno-białej kliszy otrzymujemy pełną paletę barw. Postacie są krwiste, pełne sprzeczności i ludzkich ułomności – agresja Alexandra rozrywa serce równie mocno, co cicha heroiczność Urszuli. Największą wartością tej książki jest autentyczność w ukazywaniu procesów historycznych. Sakowicz pokazuje, że koniec wojny dla wielu nie oznaczał wyzwolenia, a jedynie zmianę oprawcy i konieczność zdefiniowania na nowo pojęcia „domu”.

Książka urzekła mnie humanizmem i wrażliwością na los jednostki wrzuconej w tryby wielkiej historii. Styl autorki jest plastyczny, spójny i niezwykle przejmujący. „Dom dusz. Urszula” to nie tylko wyśmienita powieść historyczna, ale przede wszystkim uniwersalna lekcja empatii, która zostaje w głowie na długo po przewróceniu ostatniej strony. Zachęcam do lektury każdego, kto w literaturze szuka prawdziwych emocji i prawdy o człowieku w czasach ostatecznej próby...

Daria Konieczna

Anna Sakowicz, „Dom dusz. Urszula”, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa, 2026.