„Fałszywa hrabina” — recenzja

„Fałszywa hrabina” to książka oparta na faktach. Opowieść o prawdziwej bohaterce —  Żydówce: Janinie Mehlberg, która narażając swoje bezpieczeństwo, robiła wszystko, by  nieść ocalenie dla tysięcy osób żyjących w okupowanej przez Niemcy Polsce. Przyjmując fałszywą tożsamość, polskiej hrabiny Janiny Suchodolskiej, odważna, poświęcająca się dla innych kobieta, dokładała wszelkich starań, aby nieść pomoc tym, którym groziła ze strony nazistów śmierć.

To, czego dokonała bohaterka dzięki swojemu uporowi i determinacji, naprawdę robi wrażenie: uratowała ponad 10 tysięcy osób. I nie jest to wcale liczba przesadzona. „Tylu ludzi tak bardzo potrzebowało pomocy, że musiałam żyć i nieść tę pomoc. Gdybym myślała tylko o niebezpieczeństwach zagrażających mnie lub moim  bliskim, byłabym zupełnie bezużyteczna” — pisała w swoich wspomnieniach Janina Mehlberg.

Dokonania bohaterki są imponujące: niestrudzona praca na rzecz poprawy warunków życia tysięcy obozowych więźniów, dokarmianie, uwalnianie więźniów, liczne aktywności w Armii Krajowej. „Hrabina nieustępliwie przekonywała Niemców do kolejnych ustępstw, a oni stopniowo zgadzali się na zwiększenie dostaw żywności, lekarstw i innych artykułów”. „Gestapo ją zastraszało, inwigilowało, wysyłało szpiegów, by zastawili na nią pułapkę, organizowało prowokacje; niejednokrotnie cudem uniknęła aresztowania, tortur i śmierci”. A mimo to dzień po dniu zakasywała rękawy, by psuć szyki okupantom, wspierając tych, którzy byli w potrzebie. Autorki publikacji podkreślają: „nasza książka szczegółowo relacjonuje koleje życia Janiny w kontekście zdarzeń, które determinowały jej działania i połączyły jej doświadczenia w szerszą opowieść o terrorze  i cierpieniu, które podczas drugiej wojny światowej Niemcy zgotowali Polakom, zarówno Żydom, jak i nie-Żydom”.

„Fałszywa hrabina” to przejmująca, wzruszająca, emocjonująca, mrożąca krew w żyłach, refleksyjna, wielowątkowa historia, przypominająca mroczne czasy międzynarodowego konfliktu zbrojnego, czasy, w których człowiek niejednokrotnie ukazywał najgorszą, ale i najlepszą stronę swojej natury. Jak przeczytać można w publikacji: „wspomnienia Janiny Mehlberg są nie tylko świadectwem tego, co przeżyła i widziała, lecz także analizą ludzkich zachowań, których była świadkiem w okresie terroru w okupowanej Polsce”. „Fałszywa hrabina” to jedna  z tych książek, które mocno zapadają w pamięć. I nie ma w tym nic dziwnego, w końcu opisywane tu wydarzenia to morze ludzkiego cierpienia. Marzenia nazistów o byciu rasą panów w Europie okupione były przecież ludzką krwią.

Iwona Trojan

Elizabeth B. White, Joanna Śliwa, „Fałszywa hrabina”, Wydawnictwo Rebis, Poznań, 2025.