„Jak przechytrzyć mózg” – recenzja

W swoim życiu przeczytałam już całkiem sporo książek na temat efektywnej nauki, uczenia się i przyswajania informacji. Był moment w moim życiu, gdy studiowałam na dwóch kierunkach, jednocześnie pracując i musiałam wypracować takie sposoby nauki, które pozwoliły mi na dość wydajne zapamiętywanie informacji w ograniczonym (czasem krótszym, a czasem dłuższym) czasie. Starałam się robić samodzielnie notatki, pracować z przerwami, zapewniać sobie dużo ruchu. Kupiłam sobie arsenał świetnych zakreślaczy i kolorowych karteczek, aby nakierować mózg na zapamiętywanie trudnych informacji. Moje wysiłki opłaciły się – wszystko zdawałam bez większych problemów – jednak doskonale zdaję sobie sprawę, że nie są to idealne metody i nie dla każdego okażą się właściwe.

Dziś jestem nauczycielką i widzę, że współcześni uczniowie mają ogromny problem z nauką w ogóle. Żyjący w świecie tik toków ludzie, nie potrafią się skoncentrować, nie rozumieją podstawowych kwestii (najczęściej nie chcą ich zrozumieć), nie mają w sobie zaciętości i wytrwałości, a bardzo często jako jedyną skuteczną metodę nauki uważają „rycie na pamięć”, stosując metodę trzech „Z”. Uczenie się ze zrozumieniem odchodzi w zapomnienie. Zachęcam uczniów do robienia kreatywnych notatek, do sketchnotingu, do uczenia się zgodnie ze swoim typem osobowości, do regularności. Wiem jednak, że to za mało, tym bardziej że nie jestem specjalistą od technik uczenia się. Z tego też powodu z ogromną ciekawością przeczytałam poradnik profesora psychologii Daniela T. Willinghama, który wyjaśnia, jak należy się uczyć, aby się nauczyć i przede wszystkim – czerpać z tego przyjemność.

Autor zaczyna swój poradnik od wyjaśnienia tego, jak i co zapamiętuje nasz mózg. Fakt, że ten bywa zaskakujący, nie jest niczym nowym. Sama zastanawiam się, jak to możliwe, że mimo edukacji w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, mimo wielokrotnego powtarzania, dziś już nie opowiem o różnicach w budowie płazów i gadów, ale pamiętam nazwisko sekretarza Zygmunta III Wazy, które usłyszałam raz w życiu. Mózg zapamiętuje czasem bardzo absurdalne rzeczy, a zapomina te ważniejsze i wielokrotnie powtarzane. Dlatego też Willingham daje nam dużo wskazówek, jak go przechytrzyć i sprawić, aby zapamiętywał to, co chcemy, aby zapamiętał.

Książka, według mnie, jest przydatna dla uczniów liceów i studentów oraz nauczycieli, którzy z nimi pracują. Kogoś, kto formalną edukację ma za sobą (nie powiem, że edukację w ogóle, bo człowiek uczy się całe życie), sformułowane przez autora wnioski specjalnie nie zaskoczą. Na pewno do plusów pozycji można zaliczyć jej przejrzystość. Wszystko zostało podane w jasny i zrozumiały sposób, a to jest w tego typu poradnikach bardzo ważne. Po drugie poradnik zawiera wskazówki dla nauczycieli i wykładowców, co z pewnością stanowi cenne uzupełnienie tej pozycji.

Autor dużo czasu poświęca rozwijaniu w sobie takich umiejętności jak: aktywne słuchanie (ze zrozumieniem), odpowiednie sporządzanie notatek (selekcja, uporządkowanie, napisanie), a także pracę z samym sobą.

Uważam, że ten poradnik to naprawdę niezła pozycja wśród książek poruszających problematykę efektywnego i właściwego uczenia się. Autor usystematyzował i pogłębił to, co od dawna wiadome. Podoba mi się to, że Willingham nie czaruje, nie daje nam łatwych recept, nie twierdzi, że po przeczytaniu jego poradnika będziemy uczyć się bezwysiłkowo. W dzisiejszych czasach to niestety dość częsta pułapka. Wielu ludzi chciałoby coś wiedzieć i umieć bez włożenia w to chociaż minimum zaangażowania. W tej książce jest wręcz przeciwnie – duży nacisk położony jest na ciężką, ale efektywną pracę. Ja dzięki tej książce wiele wiadomości sobie odświeżyłam i uporządkowałam. Bardzo polecam!

Anna Stasiuk
(anna.stasiuk@dlalejdis.pl)

Daniel T. Willingham, „Jak przechytrzyć mózg”, Zysk i S-ka, Poznań, 2025.