„Te choroby się leczy” – recenzja

Jennifer L. Gaudiani to amerykańska internistka pracująca z pacjentami z zaburzeniami odżywiania, zarówno dorosłymi, jak i niepełnoletnimi. Oprócz tego, że jest doświadczoną i aktywną praktyczką, tworzy treści edukacyjne i pomocowe w internecie. Jej materiały pisane (teksty, np. artykuły blogowe) i słuchane (podcast) można znaleźć m.in. na stronie gaudianiclinic.com. Od 2025 roku dzięki wydawnictwu PWN można również przeczytać polską wersję książki „Sick Enough: A Guide to the Medical Complications of Eating Disorders”, czyli „Te choroby się leczy. Powikłania związane z zaburzeniami odżywiania”. W tym miejscu muszę zaznaczyć, że nie jest to jakaś tam zwykła książka, tylko naukowa pozycja polecana przez specjalistów zajmujących się pacjentami z zaburzeniami odżywiania – lekarzy, dietetyków, psychodietetyków, psychologów, psychoterapeutów.

Książka „Te choroby się leczy” poświęcona jest absolutnym podstawom fizjologii i psychologii zaburzeń odżywiania. Są one bezwzględnie konieczne do znania i rozumienia przez specjalistów chcących pracować z osobami chorującymi, a jednocześnie bardzo wartościowe dla samych chorujących i ich bliskich. Dodatkowo tym, co unikalne i cenne w twórczości Gaudiani, jest położenie nacisku na występowanie zaburzeń odżywiania i ich skutków niezależnie od masy ciała pacjenta. Ponieważ są to zaburzenia psychiczne, rozpoznaje się je po mechanizmach myślenia i zachowania, nie po konkretnej wadze czy sylwetce.

„Te choroby się leczy” można traktować jako podręcznik poświęcony zaburzeniom odżywiania, rozpoznawaniu ich i zarazem wskazywaniu rozwiązań. W pierwszej części Gaudiani wyjaśnia, co dzieje się z organizmem – w tym z mózgiem – w deficycie i jakie są następstwa długotrwałego niedoboru energii z pożywienia. Ta część jest obszerna i kompleksowa, ponieważ autorka słusznie zauważa, iż ograniczanie kalorii nie jest zarezerwowane dla osób z anoreksją typową ani dla osób z niską masą ciała. Ponadto restrykcje energetyczne niosą szczególnie dużo szkód fizjologicznych i mogą prowadzić do śmierci na skutek powikłań, zwłaszcza ze strony układu sercowo-naczyniowego.

Druga część książki poświęcona została kolejnej charakterystycznej cesze zaburzeń odżywiania, często współwystępującej z restrykcjami – kompensacjom. Do omówionych form kompensacji należą zwracanie pokarmu, przeczyszczanie się przy użyciu środków farmaceutycznych, stosowanie środków moczopędnych. Uważam, że w tej części powinno się znaleźć znacznie więcej form kompensacji, niemniej jednak jest to solidna podstawa do weryfikacji zdrowia osób przeczyszczających się w omówione przez Gaudiani sposoby.

Osobną, trzecią część otrzymało kompulsywne objadanie się, jednostka względnie nowa, wprowadzona do klasyfikacji diagnostycznych DSM i ICD dopiero w ostatnich wydaniach. Jest to część napisana w duchu HAES – Health at Every Size.

Dalsze części książki – dwie – poświęcone zostały tematom ważnym dla rozumienia zaburzeń odżywiania, jednak poruszanym rzadko (Tu muszę podkreślić, że książka w oryginale ukazała się przeszło pięć lat temu, więc obecnie te tematy pojawiają się w przestrzeniach poświęconych edukacji na temat zaburzeń odżywiania częściej, niemniej jednak wciąż stanowczo zbyt rzadko). Obejmują omówienie i wskazanie możliwych rozwiązań w zakresie chorób współwystępujących czy też leczenia grup pacjentów o specyficznych potrzebach, m.in. zawodowych sportowców, mężczyzn, seniorów czy też mniejszości płciowych i seksualnych (u których dodatkowe czynniki konieczne do wzięcia pod uwagę są zarówno społeczno-kulturowe, jak i farmakologiczne, np. w przypadku korekty płci).

Omówienie fundamentów rozumienia i leczenia zaburzeń odżywiania oraz szerokie spojrzenie na ów problem zdrowotny to nie jedyne zalety książki „Te choroby się leczy”. Do kolejnych należą liczne opisy przypadków pacjentów oraz porządne, obszerne przypisy, dzięki którym otrzymuje się gotowe podpowiedzi, gdzie szukać informacji na dany temat, by rozszerzyć wiedzę w jego zakresie. To ważne nie tylko dla specjalistów, ale także dla osób chorujących i ich bliskich, którzy rozpoznają konkretne powikłanie zdrowotne i chcą poznać najlepsze nowoczesne sposoby jego leczenia. Ponadto Gaudiani pisze prostym językiem, dzięki czemu książka – choć naukowa – jest przystępna dla „zwykłego” czytelnika.

Olga Kublik

Jennifer L. Gaudiani, „Te choroby się leczy. Powikłania związane z zaburzeniami odżywiania”, PWN, Warszawa, 2025.