„Dieta low-FODMAP” – recenzja

Żyjemy w czasach, w których wiedzę na temat pomocy pacjentom z dolegliwościami ze strony układu pokarmowego powinni mieć już nie tylko gastroenterolodzy czy też dietetycy kliniczni specjalizujący się w tym zakresie. Rzetelna, aktualna wiedza potrzebna jest również dietetykom nieskupiającym się na układzie pokarmowym oraz innym specjalistom z zakresu żywienia. Nic dziwnego – już sam zespół jelita drażliwego (IBS) rozpoznaje się u co dziesiątego pacjenta (śmielsze dane wskazują nawet na co piątego), a przecież to tylko jedno z wielu schorzeń dotykających układu pokarmowego.

I w tym miejscu pojawia się „Dieta low-FODMAP” Agaty Stróżyk. Jest to książka skierowana do profesjonalistów, dietetyków, choć autorka zaznacza, że może przynieść korzyść również wnikliwym pacjentom. Być może to prawda, niemniej już na wstępie zaznaczam, iż jest to pozycja specjalistyczna. Jeżeli szukasz literatury samopomocowej jako „zwykły” pacjent, laik w temacie, sięgnij po „SIBO i IBS pod kontrolą” Pauliny Andrzejewskiej – to rewelacyjny poradnik o podobnej tematyce, lecz napisany właśnie z myślą o pacjentach.

Wróćmy jednak do książki „Dieta low-FODMAP” Stróżyk. Podchodząc do jej oceny zwięźle: właśnie tak wyobrażam sobie kompendium wiedzy na jakiś temat (tu: diety low FODMAP dla pacjentów z IBS). Autorka po kolei przeprowadza czytelnika przez dietę z podziałem na fazy oraz zawartość FODMAP-ów w produktach i całych posiłkach (wbrew pozorom to nie to samo; trzeba uważać na tzw. stacking, czyli kumulowanie się FODMAP-ów w jednym daniu). Dalej omawia zastosowanie diety w praktyce – warto bowiem pamiętać, że pacjent nie żyje w próżni i nie może na czas realizowania protokołu low FODMAP żyć tylko dietą, zawieszając życie prywatne na haku. Praca nie zaczeka. Obowiązki i powinności nie zaczekają. A i coś miłego z życia chciałoby się zachować, zwłaszcza że pełny protokół może trwać niemal pół roku.

W książce „Dieta low-FODMAP” Stróżyk nie zabrakło miejsca na dokładne omówienie zespołu jelita drażliwego. To bardzo ważne, ponieważ tytułowa dieta powstała właśnie z myślą o nim – o łagodzeniu, a niekiedy wycofywaniu jego objawów. (U części osób dieta low FODMAP jest w stanie całkowicie wycofać dolegliwości, niemniej trzeba mieć na uwadze, iż na część osób z IBS w ogóle nie zadziała). Ten rozdział jest świetnym wprowadzeniem do tematyki IBS dla dietetyków. Trzeba jednak pamiętać, że książka została wydana w 2023 roku. Autorka w definicjach i kryteriach odnosi się do Kryteriów Rzymskich III i IV. Wtedy rzeczywiście obowiązywały Kryteria Rzymskie IV, w nich zaś jako jeden z warunków niezbędnych do rozpoznania IBS figurował ból. W maju 2026 roku ukazały się Kryteria Rzymskie V, wobec czego niewielka część informacji jest zdezaktualizowana, np. wspomniane kryterium bólu – teraz ponownie, tak samo jak w wersji III, wystarczy odczuwać dyskomfort.

Wyjątkowy w książce „Dieta low-FODMAP” Stróżyk wydał mi się rozdział pierwszy, zatytułowany „Dietetyka oparta na dowodach naukowych”. W mojej ocenie jest to temat tak ważny, tak cenny i potrzebny specjalistom… z dowolnych dziedzin, iż powinien opuścić poradnik „Dieta low-FODMAP” i stać się podstawą osobnej publikacji. Taka publikacja mogłaby zostać poświęcona ogólnie evidence-based medicine lub węziej: dietetyce opartej na dowodach naukowych. Autorka napisała, że jest pasjonatką medycyny opartej na dowodach naukowych, więc być może nie chciałaby ograniczać się do sfery żywieniowej.

Na koniec chciałabym dodać – o czym napisała też autorka, ale w toku lektury może to umknąć – iż chociaż książki czy artykuły z wykazem produktów i porcji low FODMAP są niezwykle przydatne, to jednak istnieje ryzyko, iż do pewnego stopnia okażą się przestarzałe. Aktualna, zgodna z najnowszymi badaniami wiedza na temat produktów żywnościowych i ich bezpiecznych porcji zawsze dostępna jest w aplikacji mobilnej Monash University – to podstawa pracy z pacjentami wymagającymi jadłospisu low FODMAP.

Jeżeli jesteś studentką dietetyki lub dietetyczką pragnącą wyspecjalizować się w pomocy pacjentom z IBS i innymi problemami trawiennymi, ta książka została stworzona właśnie dla Ciebie – jestem tego pewna. Na dodatek teraz, aż do 30 czerwca 2026 roku, możesz ją zakupić w sklepie internetowym PWN ze zniżką 25% od ceny katalogowej z kodem DLALEJDIS. Kod ten działa również na inne książki wydawnictwa PWN, w tym Wydawnictwa Lekarskiego PZWL. Miłej i owocnej nauki!

Olga Kublik

Agata Stróżyk, „Dieta low-FODMAP”, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2023.