„Moja przyjaciółka Anne Frank” – recenzja

Książka „Moja przyjaciółka Anne Frank” to jedno z ostatnich świadectw Szoa. Historia rozpoczyna się od znajomości z autorką pamiętnika znanego na całym świecie, jednak z czasem skupia się na losach Hannah, które tworzą własną, poruszającą opowieść. Nawiązanie do Anne Frank w tytule nie było do końca konieczne, ponieważ historia Hannah ma swój własny bieg i również nie zostanie zapomniana. 

Hannah, snując opowieść o sobie i swojej rodzinie, kreśli jednocześnie poruszający obraz losu niemieckich Żydów u progu II wojny światowej. Z dużą wrażliwością pokazuje, jak ich codzienność stopniowo ulegała rozpadowi — od utraty bezpiecznego, dotychczasowego życia, przez konieczność opuszczenia Berlina na rzecz Amsterdamu, aż po narastające ograniczenia, które coraz mocniej ingerowały w najprostsze aspekty życia. Najpierw odebrano im drobne przyjemności, takie jak wyjścia do kina czy udział w spotkaniach towarzyskich, by z czasem nałożyć surowsze restrykcje, w tym godzinę policyjną. Dzięki tej perspektywie czytelnik może lepiej zrozumieć, jak stopniowo odbierano ludziom poczucie normalności.

To właśnie w Amsterdamie główna bohaterka poznaje Anne Frank, z którą szybko nawiązuje bliską relację. Wspólnie przeżywają pierwsze zauroczenia i dzielą typowe dla młodości doświadczenia, co nadaje ich historii niezwykłej autentyczności i podkreśla kontrast między beztroską dorastania a dramatyczną rzeczywistością, w której przyszło im żyć. 

Wraz z nasilaniem się nastrojów antyżydowskich Hannah trafia najpierw do obozu Westerbork, a następnie do Bergen-Belsen. To właśnie tam ponownie „spotyka” Anne Frank — choć oddzielone obozowym murem, nie mogą się zobaczyć i wymieniają jedynie kilka słów. Ta scena należy do najbardziej przejmujących momentów książki, podkreślając okrucieństwo rzeczywistości, w której nawet przyjaźń zostaje brutalnie ograniczona.

Fabuła oraz obozowa tematyka wciągają od pierwszych stron. Narracja prowadzona jest z perspektywy czasu, oparta na wspomnieniach oraz relacjach kilku osób, co dodatkowo wzmacnia jej wiarygodność i emocjonalny wymiar. Zarówno początek, jak i zakończenie tworzą swoistą klamrę kompozycyjną, ukazując cykl życia Hannah Pick-Goslar i jej rodziny, a także podkreślając znaczenie religii, nadziei oraz motywu podróży do Ziemi Obiecanej. Nie bez powodu wybrzmiewa tu myśl: „Hannah nigdy nie przestała opowiadać swojej historii”.

Historia Hannah ukazuje upiorność obozowej rzeczywistości — nieustanny głód, przenikliwe zimno, choroby oraz wszechobecne wszy i pluskwy, które stawały się codziennością więźniów. W tym kontekście marzenie o czystej pościeli urasta do symbolu utraconej normalności.

Język książki jest przystępny, a jednocześnie bardzo obrazowy, dzięki czemu łatwo wczuć się w opisywane wydarzenia. Fabuła prowadzona jest w sposób spójny i chronologiczny, co pozwala śledzić losy Hannah bez poczucia chaosu. Bohaterowie zostali przedstawieni wiarygodnie i naturalnie, a ich emocje sprawiają, że historia staje się jeszcze bardziej poruszająca. Tempo akcji jest dość statyczne, ponieważ narracja prowadzona jest w spokojny, wspomnieniowy sposób. Choć pojawiają się momenty dramatyczne i bardzo poruszające, to ogólny rytm opowieści pozostaje raczej równomierny, co podkreśla jej refleksyjny charakter.

Przez całe życie Hannah dawała świadectwo tych doświadczeń, a szczególnie poruszające jest to, że mimo ogromu cierpienia potrafiła odnaleźć sens i doświadczyć pełni życia. Zakończenie książki ma natomiast wymiar głęboko refleksyjny — ukazuje, jak wielu z jej rówieśników, kolegów i koleżanek z klasy, w tym Anne, nie miało tej szansy. „Elegia dla koleżanek i kolegów z klasy Hannah i Anne” pokazuje jak wiele uśmiechniętych, pełnych życia dzieci zostało zamordowanych w wieku nastoletnim.

„Moja przyjaciółka Anne Frank” to książka, którą trudno jednoznacznie ocenić w kategoriach „podobała się” lub „nie podobała się”, ponieważ przede wszystkim jest świadectwem historii. Szczególnie dziś, gdy odchodzą ostatni świadkowie tamtych wydarzeń, nabiera ona dodatkowego znaczenia jako zapis pamięci o przeszłości.

Sylwia Wasin

Hannah Pick-Goslar, „Moja przyjaciółka Anne Frank, Wydawnictwo Agora, Warszawa, 2026.