„Psie serce” – recenzja

Już od pierwszych stron uwagę przykuwa nietypowa perspektywa narracyjna – świat oglądany oczami bezpańskiego psa, Szarika. Jego codzienność to walka o przetrwanie, głód i strach przed ludzką brutalnością. Ten poruszający, niemal realistyczny obraz szybko jednak ustępuje miejsca historii o zupełnie innym charakterze. Wraz z pojawieniem się profesora Preobrażeńskiego opowieść skręca w stronę fantastyki naukowej, by ostatecznie przeobrazić się w ostrą satyrę.

Najważniejszym punktem utworu jest eksperyment, w wyniku którego Szarik otrzymuje ludzki mózg i stopniowo staje się człowiekiem. Jednak zamiast „udoskonalonej” istoty powstaje karykatura – człowiek prymitywny, agresywny i pozbawiony zasad. Ten zabieg fabularny staje się pretekstem do zadania kluczowego pytania: czy człowieczeństwo można stworzyć sztucznie? A jeśli tak – czy nauka powinna się tego podejmować?

Bułhakow w mistrzowski sposób pokazuje, że człowieczeństwo to nie tylko biologia, lecz także kultura, wychowanie i moralność. Pies, będący efektem eksperymentu, szybko przyswaja najgorsze cechy otoczenia, co staje się gorzkim komentarzem do rzeczywistości porewolucyjnej Rosji. Autor nie tylko krytykuje ideę tworzenia nowego człowieka, ale też obnaża hipokryzję i brutalność systemu, w którym prymitywizm bywa nagradzany, a inteligencja – podejrzana.

Nie mniej interesująca jest postać profesora Preobrażeńskiego. Z jednej strony to wybitny naukowiec, z drugiej człowiek przekonany o własnej nieomylności, który przekracza etyczne granice. Jego eksperyment rodzi pytania o odpowiedzialność uczonego: czy fakt, że coś jest możliwe, oznacza, że powinno zostać zrobione?

„Psie serce” to także utwór zaskakująco aktualny. Poruszane w nim problemy; granice ingerencji w naturę, etyka eksperymentów, manipulowanie człowiekiem przez ideologie pozostają żywe do dziś. To sprawia, że książka nie jest jedynie satyrą na konkretną epokę, lecz uniwersalną przypowieścią o ludzkiej naturze. Jest to lektura krótka, ale niezwykle treściwa. Łączy w sobie humor, absurd i głęboką refleksję, pozostawiając czytelnika z wieloma pytaniami. Zdecydowanie warto ją poznać – nie tylko dla samej historii, ale przede wszystkim dla jej ponadczasowego przesłania.

Dominika Poroszewska

Michaił Bułhakow, „Psie serce”, Wydawnictwo MG, 2026.