„Bagienna niezapominajka” – recenzja

Wiersze Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej towarzyszą mi już od młodzieńczych lat poruszając, wciągając w refleksyjne rozważania i doskonale oddając poszczególne etapy mojego życia. Mimo, że twórczość poetki znana mi jest niemal doskonale, to jednak muszę przyznać, że jej postać i fakty z jej życia były mi obce. Towarzyszyły mi jednak swoiste wyobrażenia na temat jej osobowości. Jej postać jawiła się jako pełna niedostępnej wrażliwości i eterycznej delikatności, a zarazem widziałam ją jako osobę, która wie o życiu coś więcej niż my wszyscy. Mój sposób myślenia odmienił się dość diametralnie, gdy w moje ręce trafiła książka autorstwa Arael Zurli opisująca ostatnie lata życia poetki.

„Bagienna niezapominajka” Arael Zurli to zbeletryzowana i bardzo obfita w rzetelne źródła historia powrześniowej tułaczki poetki, jej życia codziennego na emigracji, nieustających zawirowań emocjonalnych i kaprysów, korespondencji z mężem, zaniku twórczości i wreszcie przegranej walki ze śmiertelną chorobą. Powieść rozpoczyna się latem 1939 roku, kiedy nadejście wojny stawało się coraz bardziej realne. Czytelnik poznaje losy Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i jej męża, Stefana Jasnorzewskiego, ich podróż przez Europę i ostateczne uchodźstwo w Anglii. Nigdy nie udało im się powrócić do kraju. Obydwoje zostali pochowani w Manchesterze.

Nie ulega wątpliwości, że jest to książka wyjątkowa, szczególnie pod względem walorów dokumentacyjnych i jej odmienności od obrazu klasycznej biografii, w której to wynosi się na piedestał bohatera. Pawlikowska w niczym tutaj nie przypomina eterycznej, delikatnej nimfy, jest za to bardzo prawdziwa, bowiem mówi o sobie własnymi słowami. Książka na pewno nie jest pozycją łatwą i przyjemną w lekturze, ale za to bardzo wartościową. Pozycja w pewien sposób burzy wyobrażenia, co nie jest dość przyjemnym zabiegiem, ale z pewnością warto poznać prawdziwe oblicze poetki. Mimo, że to właśnie ona jest główną bohaterką, to wiele uwagi poświęcono także jej mężowi i rodzinie Kossaków. Znakomitą zaletą książki są ponadto rozliczne listy i fragmenty dzienników Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, które ukazują czytelnikowi nie tylko jej osobowość, ale i uczucia, wspomnienia i stosunek do wojny, z którymi musiała się zmagać każdego dnia. W tle dostrzegalny jest realistyczny i przejmujący obraz epoki.

"Bagienna niezapominajka. Nieznane życie Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej" to lektura poruszająca i intrygująca zarazem, bowiem w nowatorski sposób obnaża drugą twarz jednej z najbardziej popularnych i hołubionych polskich poetek. Serdecznie polecam nie tylko fanom poezji.

Agnieszka Brewka
(agnieszka.brewka@dlalejdis.pl)

Arael Zurli, Bagienna niezapominajka, Bellona, Warszawa, 2015