„Biali i Czarni – inni czy podobni?” – recenzja

W 22 rozdziałach książki „Biali i Czarni – inni czy podobni?” autor opowiada o codziennych zwyczajach mieszkańców wybrzeża Afryki Wschodniej. Pisze o tym, co dla nas, Europejczyków, może być zaskakujące, dziwne, a nawet i przerażające. Pokazuje nam od wewnątrz świat ludzi z krwi i kości, ich życie, tak odmienne od tego, które znamy.

Jerzy Gilarowski wprowadził do książki swój własny, nietypowy porządek – tytuł każdego z rozdziałów rozpoczyna się od kolejnej litery alfabetu, natomiast tekst, co jakiś czas przeplatany jest zdjęciami, obrazującymi opisywane przedmioty lub wydarzenia. Każdy z rozdziałów opowiada o jednym fragmencie kultury suahili. Przeczytamy więc o poziomie edukacji i nadmiernej biurokracji w tej część świata, o zasadach dotyczących codziennej komunikacji, o praktykach związanych z małżeństwem czy pogrzebem.

Autor opisuje te wszystkie historie z własnego doświadczenia, pokazuje to co widział i słyszał, ale też to, czego nauczyli go tamtejsi mieszkańcy. W ten sposób mamy szansę wejść do całkowicie obcego nam świata i zobaczyć, kim tak naprawdę są Afrykańczycy – bez stereotypów czy uprzedzeń. Jerzy Gilarowski, przy pomocy swoich krótkich historii, udowadnia nam, że mimo różnic, w pewnych aspektach jesteśmy również podobni.

Afryka jawi się nam w tej książce jako zbiór różnorodności – dobrych i złych praktyk, przyjaznych i wrogich ludzi, przerażających i fascynujących wydarzeń. Autor nie ocenia jednak swoich bohaterów, opisuje on rzeczywistość taką, jaką widzi i z jaką sam miał do czynienia. Ta bardzo osobista perspektywa osoby mieszkającej wśród ludów afrykańskich, pozwala spojrzeć na nich bez cienia uprzedzeń i wciąga nas w głąb tajemniczego świata. Jednak czy my, czytelnicy, jesteśmy gotowi, aby wziąć udział w tej przygodzie?

Strach przed innymi to nieodłączna część ludzkiej egzystencji, zarówno w przypadku podróży, jak i lektury. Jeśli pobudza on ciekawość i otwiera przed tym, co nowe i nieznane może stać się czymś bardzo wartościowym. Jednak w momencie gdy strach staje się powodem naszej niechęci względem drugiego człowieka, może prowadzić do niezwykle przykrych konsekwencji.

Dlatego książki, takie jak „Biali i Czarni – inni czy podobni?” Jerzego Gilarowskiego są tak ważne dla polskiego czytelnika. Dzięki lekturze wartościowej pozycji, popularyzującej prawdę o Afryce, nie tylko zaspokajamy naszą ciekowość, ale i powoli zaczynamy rozumieć to, co nas tak przeraża. Oswajamy strach, aż stajemy się gotowi, aby otworzyć się przed innym.

Te krótkie historie to zatem godna podziwu próba przybliżenia nam drugiego człowieka, zrozumienia naszej odmienności i różnic, które nas dzielą, a jednocześnie szansa na zaakceptowanie ich. Jesteśmy inni. Jesteśmy też podobni. Jednak bez względu na kolor skóry czy pochodzenie, wszyscy jesteśmy ludźmi.

Aleksandra Kowal
(aleksandra.kowal@dlalejdis.pl)

Jerzy Gilarowski, „Biali i Czarni – inni czy podobni?”, Novae Res, Gdynia 2023.