„Chiny jednego dziecka” – recenzja

Chodzi o politykę jednego dziecka, która zmieniła Chiny i doprowadziła do kształtowania się społeczeństwa na przełomie stuleci. O jej historii i konsekwencjach opowiadają twórcy podcastu „Mao Powiedziane”: Weronika Truszczyńska, Nadia Urban i Piotr Sochoń. Od lat mieszkają w Szanghaju i przybliżają Polakom nieznane oblicze Chin. Każdego odcinka ich podcastu słucha kilkadziesiąt tysięcy osób. W tym znakomitym reportażu odkrywają, jak głęboko w chińskim społeczeństwie zakorzeniła się polityka jednego dziecka i jakie są jej konsekwencje.

Z założenia polityka jednego dziecka miała pewien sens – uniknięcie przeludnienia w i tak mocno zaludnionym kraju. Konsekwencje tej decyzji sięgają jednak jeszcze dalej. Co prawda to dzięki niej Chiny stały się nowoczesnym społeczeństwem, dla którego modernizacja i wzrost gospodarczy stanowią priorytet. Jednocześnie wysoką cenę zapłaciły za to miliony osób: matki poddawane przymusowej sterylizacji; córki, które porzucano lub sprzedawano obcym rodzinom, by wychować je na żony, a także synowie, dla których zwyczajnie brakuje partnerek. Bo jak wiadomo – chłopiec w rodzinie to zawsze wielkie szczęście, natomiast dziewczynka to samo utrapienie. Decyzja o wprowadzeniu polityki jednego dziecka w 1981 roku miała szereg następstw, a starzejące się chińskie społeczeństwo musi się zmagać z jej skutkami i szukać sposobów równoważenia jej efektów do dnia dzisiejszego. Mowa tutaj o sterylizacjach kobiet, nielegalnych aborcjach, sprzedawaniu dziewczynek i wielu innych kontrowersyjnych zagadnieniach.

Autorzy skrupulatnie przeprowadzają czytelnika przez najnowszą historię i politykę Chin, a także wprowadzają w najważniejsze współczesne problemy społeczne, które stanowią pokłosie polityki jednego dziecka. Dogłębnie analizują i przedstawiają konsekwencje tej kontrowersyjnej polityki. Czy Chińczyk bez mieszkania ma szansę znaleźć żonę? Jak Państwo Środka stało się państwem kujonów? Dlaczego najdroższe panny młode to te, które mają braci? Dlaczego w Chinach każdego roku dokonuje się więcej aborcji, niż rodzi się dzieci? Kogo nazywa się „nagimi gałęziami”? Na te i o wiele więcej pytań znajdziemy odpowiedź w tej książce.

„Chiny jednego dziecka” to pierwszy polski reportaż o tym, jak polityka jednego dziecka stworzyła współczesne Chiny.  Autorzy pokazują historie ludzi z różnych środowisk, wskazują problem dysproporcji pomiędzy mężczyznami i kobietami, wskazują na rozwarstwienie społeczne między miastami i wsiami, rolę kobiet, mężczyzn czy poziom edukacji. Ta książka pokazuje, jak decyzje polityczne długofalowo wpływają na całe pokolenia, a ich skutki są często trudne do przewidzenia. Bardzo dobra książka, by zrozumieć Chiny, ale można ją traktować również jako przestrogę na przyszłość. 

Klaudia Kwiatkowska

Weronika Truszczyńska, Nadia Urban, Piotr Sochoń, „Chiny jednego dziecka”, Znak Literanova, 2025.