„Czerwone i czarne” - recenzja

Utwór Stendhala po raz pierwszy ukazał się na francuskim rynku wydawniczym w 1831 roku. Ze względu na kontrowersyjne treści został umieszczony na liście książek zakazanych. Przeciwnikom autora nie podobały się zwłaszcza kwestie obrażające duchowieństwo. Mija prawie dwieście lat. Gusta czytelników zmieniają się. Mimo nowych trendów w literaturze, polskie wydawnictwo MG decyduje się na wznowienie nakładu powieści. Książka Stendhala nadal żyje. Co więcej, jest zapisem nastrojów panujących w XIX wiecznej Francji.

Francuska prowincja. W małym miasteczku dorasta Julian Sorel, młodzieniec o fenomenalnej pamięci. Odrzucony przez ojca i braci, ukojenie znajduje w książkach. Chłopak nie ma pieniędzy i szlacheckiego tytułu, ale marzy o osiągnięciu wysokiej pozycji społecznej. W osiągnięciu celu mogą mu pomóc tylko dwie drogi: wojsko i kapłaństwo. Niestety pierwsza z nich, po klęsce Napoleona, zostaje zamknięta. Julian postanawia zostać księdzem. Jednak realizacja tego zamiaru okazuje się bardzo trudna. Bohaterowi przeszkadzają uczucia żywione do wielkiego wodza Francji i słabość do kobiet.

W powieści Stendhala wielką rolę gra kolor. Czerwone i czarne to dwie Francje - napoleońska i ta w czasie panowania Burbonów. To także cechy charakteru głównego bohatera: namiętność i bezwzględność. Ta złożoność powoduje, że Julian Sorel nie jest bezbarwną postacią. Czytelnik nie zawsze rozumie motywy jego postępowania, chwilami nawet go potępia, ale w ostatecznym rozrachunku żałuje młodego Sorela. Stendhal po mistrzowsku wykreował postać aspirującego kleryka, którego pobożność jest tylko maską. Julian pragnie przebywać wśród wyższych sfer, a jednocześnie gardzi ludźmi posiadającymi tytuły. W trakcie lektury odbiorca wiele razy zadaje sobie pytanie: czy Julian potrafi prawdziwie kochać? Wiele wskazuje na to, że zapatrzonym w siebie egoistą, który do celu dąży po trupach. Ale czy naprawdę tak jest? Ile znaczyły dla niego miłosne przygody z panią de Renal i panną de la Mole? Trudno jednoznacznie stwierdzić, że te kobiety były dla niego tylko kolejnym szczeblem w karierze. Ostatecznie Julian ma coś, czego brak wielu arystokratom: honor i dumę.

„Czerwone i czarne” to klasyka francuskiej literatury. Zdecydowana większość z nas zna tę pozycję tylko ze szkoły. A szkoda, bo powieść Stendhala jest prawdziwą kopalnią wiedzy na temat stosunków społecznych w XIX wiecznej Francji. Polecam tę książkę wszystkim pasjonatom historii oraz tym, którzy chętnie zgłębiają tajniki ludzkich charakterów.

Ilona Kowalska
(ilona.kowalska@dlalejdis.pl)

Stendhal, „Czerwone i czarne”, Wydawnictwo MG, Warszawa 2015