„Czy jesteś psychopatą?” – recenzja

Czasem do znalezienia historii wystarczy bardzo niewiele. Jeden impuls, jakieś epizodyczne w gruncie rzeczy zdarzenie, czasem czysty przypadek. A w głowie pisarza już rodzi się pomysł na kolejną książkę i jak na wytrawnego dziennikarza przystało, rozpoczyna prawdziwe badania.

Dla Jona Ronsona tym epizodycznym zdarzeniem stała się tajemnicza książka przesyłana ze Szwecji różnym naukowcom. Poproszony o rozwiązanie tej zagadki – spośród wielu teorii (w tym teorii spiskowych), mających wyjaśnić zagadkowy przekaz, jaki został w niej ukryty, trudno było doszukać się jednej, najbardziej prawdopodobnej. I tak oto Jon rozpoczyna swoją podróż, gdzieś z pogranicza podróży detektywistycznej, psychologiczno-psychiatrycznej i dziennikarskiej.

W „Czy jesteś psychopatą” Jon Ronson jest, powiedziałabym, dość otwartym narratorem. Nie czytałam jego poprzedniej książki „Człowieka, który gapił się na kozy”, więc trudno określić mi, czy taki jest po prostu jego styl, czy też może „Czy jesteś psychopatą?” nie staje się pewną osobliwą formą wyznania i publicznej spowiedzi. Na przykład Jon niemal od początku książki przyznaje, że boryka się z różnymi napadami stanów lękowych.

Na swojej drodze Jon poznaje wiele charakterystycznych postaci, jak chociażby (prawdopodobnie) niesłusznie umieszczony w szpitalu psychiatrycznym mężczyzna czy przedstawiciel kościoła scjentologicznego.

Tym, co przede wszystkim zwróciło moją uwagę w tej książce nie była „fascynująca podróż po świecie obłędu” (jak głosi okładka), a pewna kwestia, którą Jon poruszył mniej więcej w połowie książki. Poznając metodę Skali Obserwacyjnej Skłonności Psychopatycznych (przygotowaną przez Boba Hare’a) Jon dostał do ręki broń, którą lubił wykorzystywać. I tu rodzi się kwestia do przemyślenia – jak łatwo jest nadać komuś etykietę psychopaty, a jak trudno jest (o ile to w ogóle możliwe) się potem z tego podejrzenia oczyścić.

W „Czy jesteś psychopatą” znajdziecie wiele intrygujących faktów, anegdot i ciekawostek wprost ze świata psychiatrii. Sama narracja została poprowadzona płynnie, zapraszając czytelnika do wspólnej przygody. Książka nie nuży i może stanowić przyjemną odskocznię od powieści z wyraźnie zarysowaną fabułą. Byłabym jednak bardzo ostrożna z traktowaniem jej jak wyroczni w kwestiach oceny zdrowia psychicznego (swojego lub też osób trzecich).

Agata Podgajska
(agata.podgajska@dlalejdis.pl)

Jon Ronson, Czy jesteś psychopatą?, wyd. Insignis, Kraków 2014