„Dlaczego zebry nie mają wrzodów?” – recenzja

Odnoszę wrażenie, że nie istnieje osoba, która nie zna książki „Dlaczego zebry nie mają wrzodów?” Roberta M. Sapolsky’ego. Nawet jeśli ktoś sam jej nie czytał – jak ja do tej pory – słyszał o niej w podcaście lub od znajomego, czytał w artykule bądź recenzji. Ta kultowa pozycja, w oryginale wydana w 1994 roku i przetłumaczona na polski w 2010 roku, doczekała się drugiego wydania w naszym języku w 2025 roku. PWN zadbał o atrakcyjną wizualnie oprawę, tak aby doświadczenie z książką było nie tylko stymulujące dla umysłu, ale także miłe dla oka.

Jak wspomniałam we wstępie, „Dlaczego zebry nie mają wrzodów?” to książka – a raczej księga! – poświęcona psychofizjologii stresu, czyli związkowi stresu ze stanem psychicznym i fizjologicznym człowieka. Nie od dziś wiadomo, że stres działa na nas wyniszczająco. Tylko co to w zasadzie znaczy? Że gorzej śpimy, bolą nas brzuch i głowa albo odżywiamy się mniej uważnie? To znaczne uproszczenie. Sapolsky każdy z obszernych rozdziałów, wzbogaconych ilustracjami i zakończonych przypisami z wykazem źródeł, poświęca omówieniu jednego aspektu związanego ze stresem. Tłumaczy, jak stres wpływa na pamięć, w jaki sposób przekłada się na starzenie czy też co mają wspólnego stres i seks.

Istotnym wskaźnikiem łatwości przyswojenia tak obszernych książek jak „Dlaczego zebry nie mają wrzodów?” jest język, jakim posługuje się autor. Czy jest naukowy i stanowiący barierę zrozumienia treści, czy może jednak wspiera poszerzanie wiedzy czytelnika? W tym wypadku poprawna jest odpowiedź druga, co widać już we wstępie. Sapolsky pisze do przeciętnego człowieka zainteresowanego psychologią i zdrowiem, nie do doktorantów. Wyraża się merytorycznie, a zarazem luźno i po koleżeńsku. Niejednokrotnie osadza narrację w zwykłej codzienności człowieka, co znacznie obniża próg wejścia dla czytelnika. Przy okazji bywa zabawnie, a odbiorca odnosi wrażenie, że treść faktycznie go dotyczy. To ogromna przewaga książki Sapolsky’ego nad podobnymi, w których nazbyt profesorski ton i teoretyczny przekaz utrudniają praktyczne zastosowanie.

Czymże byłaby księga o stresie, licząca niemal sześćset stron zapisanych drobnych drukiem, gdyby nie rozdział zwieńczający, poświęcony sposobom radzenia sobie z tym nieprzyjemnym i niekorzystnym na dłuższą metę stanem? Tutaj możliwości redukowania stresu znajduje się wiele – do wyboru lub, co znacznie korzystniejsze, połączenia ze sobą. Tak samo jak we wcześniejszych rozdziałach nie zabrakło obszernych przypisów ze źródłami, toteż jeśli któraś metoda wyjątkowo Cię zaintryguje, możesz podążyć jej śladem. Oczywiście o ile przytoczone publikacje są dostępne na polskim rynku wydawniczym bądź w internecie z darmowym dostępem, ewentualnie jeżeli jesteś na tyle zdeterminowana, by zamówić je z zagranicy.

A jeżeli masz ochotę pogłębić wiedzę na temat stresu, psychologii, psychofizjologii lub… w zasadzie czegokolwiek, możesz to zrobić również bez przeszukiwania zasobów eBaya czy też Amazona. Do 30 czerwca 2026 roku lub do wyczerpania zapasów masz możliwość zamówienia dowolnych książek papierowych PWN ze sklepu https://ksiegarnia.pwn.pl/. Użyj kodu rabatowego DLALEJDIS, aby otrzymać 25% zniżki od ceny katalogowej. Kod nie łączy się z innymi promocjami.

Olga Kublik

Robert M. Sapolsky, „Dlaczego zebry nie mają wrzodów?”, wyd. II, PWN, Warszawa, 2025.