„Hokus-Pokus”- recenzja

„Hokus-Pokus” to wydana po raz pierwszy w 1990 r. powieść amerykańskiego mistrza ironii i  czarnego humoru, Kurta Vonneguta. Charakterystycznie dla autora książka porusza kwestie ludzkiej natury, społeczeństwa i władzy. Vonnegut poprzez postać byłego żołnierza walczącego w wojnie w  Wietnamie ukazuje krytyczny obraz ówczesnego, a zarazem współczesnego świata. Mimo upływu ponad trzech dekad od pierwszej publikacji, „Hokus-Pokus” to dzieło niezwykle aktualne.

Pierwszoosobowym narratorem i głównym bohaterem powieści jest Eugen Debs Hartky, były amerykański żołnierz i niespełniony muzyk. Po zakończeniu wojny w Wietnamie, mimo niewielkich kwalifikacji,  został nauczycielem w college’u dla mało bystrych dzieci bardzo bogatych ludzi. Stracił jednak posadę za głoszenie niewygodnych dla władz szkoły poglądów.  W wyniku ucieczki więźniów z pobliskiego więzienia college przemianowano na pomocnicze więzienie, gdzie weteran objął role naczelnika, by finalnie samemu zostać w nim osadzonym. Niesłusznie oskarżony o pomoc więźniom Hartky postanawia spisać swoją historię.  Na początku XXI wieku zaczyna pracę nad książką, pełną refleksji nad życiem i światem. Życie przedstawia jako ciąg przypadków, ukazując przewrotność losu. Opisuje zazwyczaj smutne historie ludzi, których spotkał na swej drodze. Tworzy przy tym dwie listy- listę swoich kochanek oraz ludzi zabitych w skutek jego pośrednich i bezpośrednich działań. Wspominając wojnę, pracę, rodzinę spotkanych ludzi i okres młodości krytykuje przede wszystkim klasę rządzącą – wpływowych, bogatych i bezwzględnych. Ocenia gatunek człowieka przedstawiając tragiczną wizję świata i ludzkiej natury.

„Hokus-Pokus” to wspomnienia  z wojny w Wietnamie z perspektywy żołnierza; życia z perspektywy niespełnionego człowieka. To krytyczna ocena społeczeństwa opartego na próżności, ignorancji, pysze i hipokryzji. Poprzez radę college’u narrator przedstawia mechanizmy rządzące światem. Krytykuje drogę narodów, ludzi do bogactwa poruszając problem zmian klimatycznych, przemian gospodarczych, ludzkiej ignorancji i chciwości. Oryginalnym, zasługującym na uwagę „dodatkiem” jest notka od redaktora bohatera- Kurta Vonneguta - oraz zagadka rachunkowa dla czytelników, kluczowa dla wspomnień narratora. W książce dużą rolę odgrywają wydarzenia historyczne. W „Hokus-Pokus” fikcja przeplata się z dużą dawką historii.

Niezwykle aktualna książka, choć przepełniona czarnym, błyskotliwym humorem, z pewnością nie należy do najłatwiejszych. Ukazuje, nierzadko smutne spostrzeżenia dotyczące ludzkości i świata, pozostawiając czytelnika z licznymi refleksjami.

Olga Ostrowska
(olga.ostrowska@dlalejdis.pl)

Kurt Vonnegut, „Hokus-Pokus”, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań  2022