„Jak wychować nazistę” – recenzja

Niewątpliwie potęguje ją sam autor. Skrupulatnie, z dokładnością historyka, „Jak wychować nazistę. Reportaż o fanatycznej edukacji” napisał Gregor Ziemer. Niech nie zwiedzie was nazwisko. Autor urodził się w USA, a w Niemczech spędził niemal dekadę dorosłego życia. Założył i prowadził tam Amerykańską Szkołę w Berlinie. Reportaż, na podstawie spisanych notatek, opublikował na początku lat 40 ubiegłego wieku już w swej ojczyźnie. Teraz pozycja została odkryta na nowo, by przybliżyć czytelnikom system edukacji III Rzeszy.

Gregor Ziemer, krótko przed wojną, w 1939 roku odwiedzał nazistowskie instytucje w różnych miastach i wsiach Niemiec. Zaczął od Ministerstwa Edukacji, gdzie otrzymał zgodę Ministra Bernharda Rusta na zwiedzenie wszelkich placówek przyczyniających się do wychowywania młodych nazistów. Obserwował lekcje w szkołach, ceremonie uczniów, poznawał przyszłe matki i żołnierzy. Naziści chętnie oprowadzali go po placówkach. Pragnęli, by świat pojął potęgę i powagę ówczesnych Młodych Niemiec. W podzielonym na 9 rozdziałów reportażu kolejno przedstawił etapy życia, edukacji młodych Niemców, chłopców i dziewcząt. Jednak, jak szybko zauważył, dziecko w kraju Adolfa Hitlera było obiektem zainteresowania Partii długo przed urodzeniem, a nawet poczęciem. Tej, niezwykle ciekawej kwestii, poświęcił pierwszy rozdział. W kolejnych opisał odwiedziny szkół i szkoleń młodych uczniów, by finalnie poznać umundurowanych studentów. Większość książki dotyczy edukacji chłopców. Dziewczynki były bowiem sprowadzone niemal wyłącznie do roli matek przyszłych żołnierzy, gotowych oddać życie za ukochanego Führera. Poznał dzieci pragnące zabijać i umierać dla Adolfa Hitlera. Dzieci, niespełna 10 letnie, przepełnione nienawiścią do każdego nie-nazisty. Autor rozmawiał również z ciężarnymi, niezamężnymi nazistkami. Okres ciąży spędzały one w specjalnej placówce. Małżeństwo i tak uważano za staromodną instytucję. Religia również była wrogiem. Kogo bowiem można było wielbić bardziej od Hitlera?

W ostatnim rozdziale autor podjął próbę uświadomienia zagrożenia niemieckiego systemu edukacji dla świata. Systemu silniejszego niż armia. Patrząc na chronologię reportażu i rozpoczętej krótko później II wojny światowej jego spostrzeżenia okazały się niezwykle trafne. Sporządził rady i sugestie dotyczące działań potrzebnych, by dzieci krajów demokratycznych uświadomiły sobie korzyści płynące z wolności, demokracji. By z entuzjazmem nazistowskich uczniów dokonywały czynów im przeciwnych. Reportaż opatrzony jest obszerną bibliografią, słowniczkiem niemieckich słów a przede wszystkim kilkunastoma ilustracjami z gazet, zdjęciami młodych nazistów z wieców, obozów młodzieżowych.

Książka jest szokująca, chwilami przerażająca, bo prawdziwa. Z czystym sumieniem „Jak wychować nazistę. Reportaż o fanatycznej edukacji” polecić mogę każdemu. Zaangażowanie autora, bycie naocznym świadkiem opisywanych wydarzeń i skrupulatne notatki przekładają się na wyjątkową wiarygodność i dostarczają informacji, których nie znajdziemy w podręcznikach do historii. Nie bez powodu reportaż wykorzystany był podczas Procesów Norymberskich.

Reportaż Gregora Ziemera niesie przestrogę, pokazując jak ogromny wpływ dorośli wychowawcy mają na młode umysły. Pokazuje co dzieje się z krajem zawładniętym fanatyzmem. Wiele wniosków autora jest aktualnych. Pamiętamy bowiem nazizm, faszyzm, czytamy relacje z czasów ich panowania, a nierzadko ulegamy fanatycznym teoriom. Reportaż jest więc idealny dla osoby, która pragnie poszerzyć wiedzę historyczną, ale także odkryć uniwersalne prawdy, by być lepszym człowiekiem, rodzicem na co dzień. Może bowiem okazać się, że wiele sytuacji, zachowań skojarzy z współczesnością.  

Olga Ostrowska
(olga.ostrowska@dlalejdis.pl)

Gregor Ziemer, Jak wychować nazistę, Znak literanova 2021