„Jane Austen i jej racjonalne romanse” – recenzja

Jest to pozycja osobista, nie tylko dlatego, że przedstawia prywatne życie pisarki. Autorka biografii ma wyraźnie emocjonalny stosunek do bohaterki swojej książki. Jane Austen to wieloletnia towarzyszka jej kariery zawodowej, więc nic w tym dziwnego. Podczas prac nad przekładami powieści, Anna Przedpełska-Trzeciakowska poznała również życiorys pisarki. 

Tłumaczka przedstawia Jane Austen w ciekawym ujęciu. Przytaczanie zachowanej korespondencji, dokumentów czy notatek połączone jest z analizą książek pisarki w kontekście jej życia. Jest to właściwie działanie niezbędne w celu pokazania jak najpełniejszego obrazu. Zabieg ten jest wynikiem braku wielu materiałów – najbliźsi pisarki po jej śmierci usunęli najbardziej prywatne elementy z listów, które napisała. I tutaj pomocne okazują się powieści, podczas pisania których Jane Austen inspirowała się swoim otoczeniem, poznanymi osobami, doświadczeniami zdobywanymi w różnych okolicznościach. Biografia pisarki to dociekanie, balansowanie pomiędzy zachowaną korespondencją, dokumentacją, kontekstem historycznym a  losami bohaterów książek. 

Dzięki staraniom Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej czytelnik dowiaduje się, że pisarka, urodzona w wielodzietnej rodzinie pastora, wychowała się w ciepłym, gwarnym domu. Poznaje miejsca, w których żyła, jej codzienność, z której tak bogato czerpała podczas pisania. Jane Austen jest właśnie znana z wnikliwego opisywania zwykłego życia w wyjątkowy sposób. Mimo że wychowywała się w środowisku prowincjonalnym, zamkniętym, to potrafiła się inspirować banalnymi elementami. Z pobytów czy to w hrabstwie Kent, czy w Londynie, wyciskała ile się dało podczas tworzenia powieści. Relacje damsko-męskie konstruowała na podstawie i własnych doświadczeń, i obserwacji.

Jane Austen napisała sześć powieści. Zdumiewające jest to, że trzy z nich powstały zanim skończyła 24 lata. Anna Przedpełska-Trzeciakowska pokazuje, kiedy powstawała która książka i w jakich okolicznościach. Zaznacza też, że to „Duma i uprzedzenie” oraz jej bohaterka, Elżbieta Bennet, miały specjalne miejsce w sercu Jane Austen. Właściwie ona sama też się z tym nie kryła. Książkę zaczęła pisać w wieku 21 lat, a następnie wielokrotnie ją poprawiała, pracowała nad nią, już po wyjeździe z domu rodzinnego. Nawet Winston Churchill podczas wojny do schronu zabierał właśnie „Dumę i uprzedzenie”.

Plusem książki jest to, że Anna Przedpełska-Trzeciakowska zaprasza czytelnika za kulisy pracy tłumacza. Na przykladzie tytułu „Rozważna i romantyczna” pokazuje problem, przed jakim często staje tłumacz – adekwatne przekładanie z jednego języka na drugi. Pokrótce przedstawia kontekst angielskiego i polskiego tytułu, wskazuje różnice między nimi i prezycuje, czemu zdecydowała się użyć akurat tych wyrazów.

Ze względu na silne powiązanie biografii Jane Austen z jej twórczością, książkę tę polecam osobom, które miały do czynienia z powieściami pisarki. Bogactwo materiałów, interesujący kontekst historyczny, zapał i po prostu sprawne pióro tłumaczki, to gwarancja dobrze wykorzystanego czasu. Jane Austen w swoich książkach pokazywała nie tylko losy bohaterów, ale także to, co działo się w ich głowach, ich myśli, emocje. Anna Przedpełska-Trzeciakowska poszła, jak sądzę, podobnym tropem. I dzięki temu udało się jej stworzyć zajmującą biografię.

Katarzyna Kolibabska
(katarzyna.kolibabska@dlalejdis.pl)

Anna Przedpełska-Trzeciakowska, „Jane Austen i jej racjonalne romanse”, Warszawa, Wydawnictwo W.A.B., 2014