„Kamerdyner” - recenzja

Mateusz Kroll, bohater powieści „Kamerdyner”, stracił rodziców w dniu swoich narodzin. Jego matka zmarła przy porodzie, ojciec utopił się z rozpaczy. Pieczę nad wychowaniem chłopca przejęła hrabina Gerda von Krauss, właścicielka wielkiego majątku na Kaszubach. Mimo sprzeciwów męża, zobowiązała się zapewnić niemowlęciu mieszkanie i wykształcenie. Mateusz dorasta w pałacu w Starzyńskim Dworze razem z Maritą i Kurtem – dziećmi junkrów. We wczesnych latach nauki odkrywa swoją pasję i wielki talent, którym jest gra na fortepianie. Następnie wyjeżdża do Gdańska, gdzie kontynuuje naukę. Jest to trudny czas rozłąki z Maritą, z którą przez 14 lat dzielił niemal każdą chwilę.

Tymczasem wybucha I wojna światowa. Hermann von Krauss oraz kilku sąsiednich junkrów otrzymują wezwanie do armii niemieckiej. W całym kraju wybuchają strajki robotnicze. Sytuacja właścicieli ziemskich w Prusach staje się coraz bardziej niepokojąca po ogłoszeniu przez Polskę niepodległości.

Nastaje rok 1918. Mateusz oraz Marita wracają do majątku w Starzyńskim Dworze. Dojrzalsi ciałem i duchem coraz bardziej zbliżają się do siebie, zdecydowanie bardziej niż rodzeństwo. Nie umyka to czujnemu oku hrabiny, która w obawie przed gniewem męża wysyła córkę na studia do Berlina. Mateusza postanawia wykształcić na kamerdynera, gdyż widzi w tym jedyny ratunek dla kaszubskiego chłopaka.

„Kamerdyner” to powieść oparta na historycznych faktach. Prawdziwie oddaje fascynujące dzieje Kaszubów i niemieckich junkrów, którzy przez lata zgodnie żyli na pruskich ziemiach. Marek Klat, Paweł Paliński, Mirosław Piepka i Michał Pruski z zaangażowaniem i ciekawością zbierali materiały o okolicach Starzyńskiego Dworu i dziejach ich właścicieli. Bohaterowie tacy jak Bazyli Miotkie, Gerda oraz Hermann von Kraussowie, Leo von Trettow czy Józef Formela zostali wykreowani na podstawie sylwetek i charakterów konkretnych postaci, żyjących w czasach, w których rozgrywa się akcja powieści.

Miłość Mateusza i Marity nie jest jedynym wątkiem dzieła. Obszerne, barwne opisy zachwycającej ziemi kaszubskiej, bogate tło historyczne i wątki sensacyjne dodają powieści głębi i uniwersalności. Dzięki prawdziwie oddanemu obrazowi wydarzeń historycznych i społecznych, czytelnik lepiej rozumie losy bohaterów oraz głębiej przeżywa towarzyszące im uczucia. Mordy na ludności Kaszub, zarówno na Polakach, jak i Niemcach, wzbogacają książkę o nutę dramaturgii i melancholii.

„Kamerdyner” opowiada o trudnej miłości, pełnej cierpienia i ciężkich wyborów. Złożona, bogata powieść porusza serca, przeraża i wzrusza swoim realizmem. Akcja obejmuje czasy obu wojen światowych – od roku 1900 do 1945. To czasy wojen i mordów, gdzie chęć przetrwania górowała nad lojalnością. To czasy, w których każda miłość zostaje wystawiona na próbę, a zwłaszcza miłość  między panną z bogatego, niemieckiego rodu a kaszubskim chłopakiem, pełniącym służbę kamerdynera.

Marek Klat, Paweł Paliński, Mirosław Piepka i Michał Pruski są także autorami scenariusza do filmu „Kamerdyner” w reżyserii Filipa Bajona, którego premiera miała miejsce 21 września 2018 r. W rolach głównych występują Sebastian Fabijański i Marianna Zydek. Warto jednak przed wybraniem się do kina zapoznać się z lekturą, by zyskać szerszą perspektywę na ukazane na ekranie wydarzenia.

Joanna Puternicka
(joanna.puternicka@dlalejdis.pl)

„Kamerdyner”, Marek Klat, Paweł Paliński, Mirosław Piepka, Michał Pruski, Wydawnictwo Agora, Warszawa, 2018.