Kobieta i cesarzowa

Bohaterka ogromnej ilości książek, artykułów i opracowań, ciągle fascynuje nie tylko historyków. Nie inaczej jest w przypadku  Roberta K. Massiego - zdobywcy Nagrody Pulitzera i jednego z najwybitniejszych znawców dawnej Rosji – autora obszernej i fascynującej biografii Katarzyny Wielkiej.

Massie ukazuje nam całe życie cesarzowej: od trudnego dzieciństwa u boku niekochającej matki, poprzez mariaż ze zdziecinniałym Piotrem, aż po samodzielne panowanie i kierowanie Rosją prawdziwie żelazną ręką. Jedna z najważniejszych kobiet w historii Europy ma wiele twarzy i każdej z nich autor wnikliwie się przygląda, rozbierając na czynniki pierwsze wszystkie okoliczności, które doprowadziły do tego, że nie jesteśmy tak naprawdę w stanie jednoznacznie zakwalifikować postaci Katarzyny Wielkiej. Postaci znienawidzonej przez Polaków, podziwianej przez filozofów, rozpustnej sybarytki i wnikliwego czytelnika trudnych dzieł, despotki i oświeconej reformatorki.

Historia wypełniona spiskami, intrygami dworskimi skandalami staje się fascynującą opowieścią o silnej kobiecie, która postanawia za wszelką cenę dążyć do celu. Poznajemy sojuszników i wrogów młodej dziewczyny, a potem samodzielnej władczyni: wszystkich, którzy mieli niebagatelny wpływ na duchowy i emocjonalny rozwój pewnej niemieckiej księżniczki, dla której nie było niczym zdrożnym marzenie o posiadaniu własnego imperium. Autor pieczołowicie rekonstruuje okoliczności, wydarzenia, interpretuje znane źródła i odkrywa nowe. Wszystko po to, by pozwolić czytelnikowi poznać w pełni prawdziwą kobietę, a nie tylko historyczną postać.

Kolejne strony, wypełnione faktami i sylwetkami niezwykłych postaci czynią lekturę tej książki arcyciekawą. Lekki i gawędziarski styl autora ułatwia przyswajanie ogromnej ilości informacji z dziedziny historii i  kultury, których Massie nie szczędzi, by drobiazgowo nakreślić nam realia epoki, w których przyszło żyć Katarzynie Wielkiej. Nadmiar psychologizowania, czy też stawiania łatwych diagnoz odciska się negatywnie na odbiorze całości, ale tylko w niewielkim stopniu, nie niwecząc przyjemności wynikającej z obcowaniem z kawałkiem rzetelnej biograficznej pracy.

Małgorzata Tomaszek
(malgorzata.tomaszek@dlalejdis.pl)

Robert K. Massie, „Katarzyna Wielka. Portret kobiety”, Znak 2012