„Możesz. Przewodnik po umyśle, emocjach i relacjach” – recenzja

Książka, którą mam teraz przed sobą, jest niepozorna i stosunkowo cienka, a jednak przez ostatnich kilka dni była moją regularną towarzyszką i podejrzewam, że jeszcze nieraz będę do niej wracać. Już samo „możesz” zawarte w tytule brzmi trochę jak zachęta do zawalczenia o siebie, choć po lekturze pomyślałam, że słowo „walka” właściwie nie do końca tutaj pasuje. Bo może nie zawsze trzeba ze sobą walczyć. Czasem znacznie więcej daje zatrzymanie się, przyjrzenie własnym reakcjom i zrozumienie, skąd właściwie się biorą.

Przyznam, że po kilku pierwszych stronach miałam mieszane uczucia i z pewną ostrożnością zaglądałam do kolejnych rozdziałów. Z czasem jednak zaczęłam dostrzegać największą zaletę tej publikacji. „Możesz” nie jest opasłą epopeją o ludzkim mózgu ani próbą zamknięcia całej psychologii pomiędzy dwiema okładkami. Wiedza dotycząca funkcjonowania umysłu, emocji i naszego organizmu oczywiście się tutaj pojawia, ale służy przede wszystkim zrozumieniu codzienności. Dlaczego pewne sytuacje wywołują w nas tak silne reakcje? Skąd bierze się napięcie? Dlaczego niektóre zachowania powtarzamy, choć doskonale wiemy, że nam nie służą? I wreszcie – co możemy zrobić, żeby krok po kroku przesunąć się z miejsca, w którym jesteśmy, w stronę tego, w którym chcielibyśmy się znaleźć?

Autorki piszą między innymi o stresie, potrzebach, komunikacji, asertywności i emocjach, które czasami próbujemy upchnąć gdzieś głęboko w nadziei, że jeśli będziemy wystarczająco długo udawać, że ich nie ma, to grzecznie się spakują i wyprowadzą. Niestety emocje bywają wyjątkowo kiepskimi lokatorami i zdecydowanie nie znają tej zasady. Zamiast namawiać do ich ignorowania, książka pomaga zauważać mechanizmy stojące za naszymi reakcjami i pokazuje, w jaki sposób można stopniowo zmieniać utrwalone wzorce.

Bardzo spodobało mi się to, jak przyziemne są przykłady wykorzystywane przez autorki. Pojawia się chociażby kwestia niepokoju potęgowanego przez regularne oglądanie wiadomości, w których – delikatnie mówiąc – rzadko urządza się festiwal dobrych wieści. Są też konkretne sposoby reagowania na wścibskie pytania, ćwiczenia pomagające lepiej rozpoznawać własne potrzeby oraz proste metody radzenia sobie ze stresem i obniżania napięcia. Zamiast ogólnego „postaw granice” możemy więc dostać przykłady zdań, których rzeczywiście da się użyć, kiedy ktoś właśnie próbuje tę granicę przekroczyć. A między wiedzą, że należałoby być asertywnym, a znalezieniem odpowiednich słów w konkretnej sytuacji potrafi przecież znajdować się całkiem pokaźna przepaść.

Ćwiczeń jest sporo, ale co ważne, nie sprawiają wrażenia kolejnego projektu do zrealizowania. Autorki doskonale wiedzą, iż osoba sięgająca po poradnik psychologiczny prawdopodobnie nie siedzi teraz na kwiecie lotosu, mając przed sobą pół roku wolnego przeznaczonego wyłącznie na pracę nad sobą. Do lektury siadamy gdzieś pomiędzy obiadem, pracą, prasowaniem, wiadomością, na którą trzeba odpisać, i telefonem z przedszkola. Jeśli jakaś metoda radzenia sobie ze stresem wymaga stworzenia idealnych warunków, dwóch wolnych godzin i absolutnej ciszy, istnieje spora szansa, że pozostanie piękną teorią. Tutaj wiele proponowanych działań można wpleść w zwyczajny dzień.

Książka idealnie pokazuje, że nie trzeba zmieniać całego życia do przyszłego poniedziałku. Czasami wystarczy zacząć od jednej małej rzeczy. I właśnie za tę przyziemność oraz szacunek dla zwyczajnego, nieidealnego życia najbardziej polubiłam ten niepozorny przewodnik.

Katarzyna Chober

Ewa Sadowska, Joanna Grabska, „Możesz. Przewodnik po umyśle, emocjach i relacjach”, FotoLiner Piotr Jaworek, Warszawa, 2024.