„Obłęd Europy. Historie alternatywne XX wieku” – recenzja

Czy jednak kiedykolwiek zastanawialiśmy, jak wyglądałaby współczesność, gdyby historia potoczyła się nieco inaczej? Ja bardzo często o tym myślałam, dlatego cieczę się, że książka Jakuba Benedyczaka „Obłęd Europy. Historie alternatywne XX wieku” trafiła w moje ręce.
Kuba Benedyczak to dziennikarz i analityk polityczny, który wraz ze swoimi rozmówcami zastanawia się, jak wyglądałby świat, gdyby historia potoczyła się inaczej. Okazuje się, że okrutne dzieje XX wieku wcale nie są najgorszym z możliwych wariantów. Wyłaniające się z rozmów alternatywne scenariusze stają się pretekstem do dyskusji o aktualnych problemach oraz o obecnej wojnie w Ukrainie. Pomagają zrozumieć powtarzalne mechanizmy historii, przez które Europa znów znalazła się na skraju obłędu.

Czy w latach 70. XX wieku na Warszawę mogła spaść bomba atomowa? Jak wyglądałby świat, gdyby w Chinach kwitła demokracja, a w Europie panował komunizm? Czy Rosja jest skazana na tyranię? Jak zmieniłby się bieg historii, gdyby finałowa sekwencja Bękartów wojny Quentina Tarantino wydarzyła się naprawdę i Żydzi zabiliby Hitlera? A gdyby Adolf nie został Hitlerem? Czy można było uniknąć najbardziej tragicznych wydarzeń i co zrobić, aby nie powtarzać błędów przeszłości? Na te pytania odpowiadają eksperci z różnych dziedzin: historycy, pisarze, a także polityk i doradca służb specjalnych.

Nie słyszałam wcześniej o takim zjawisku jak historia alternatywna, o której cały czas powtarzają rozmówcy Jakuba Benedyczaka. Przecież historia jest o tym, co kiedyś się wydarzyło. Natomiast to, o czym w książce rozmawiają eksperci to takie gdybanie, nic innego jak wymyślanie alternatywnych wersji historii - można wyobrażać sobie wszystko, co tylko chcemy. Zaletą takich historii jest to, że zupełnie inaczej podchodzimy do nich, kiedy znamy prawdziwą wersję wydarzeń. Jednak wszelkie inne scenariusze poruszają naszą wyobraźnię i stawiają w innej perspektywie powszechne fakty.

Jakub Benedyczak podejmuje 11 tematów związanych z alternatywną historią XX wieku i rozmawia o tym ze specjalistami z danego kraju. Każda z rozmów jest niezwykle ciekawa, a dyskusje prowadzone są z szacunkiem i otwartym umysłem, podparte licznymi argumentami. Czuć doskonale, że atmosfera prowadzonych rozmów jest luźna, a niewymuszona forma tych rozmów oraz odwołania do tekstów kultury, filmów czy seriali, które zastosował autor nadają interesującego wydźwięku. W "Obłędzie Europy" kilkakrotnie przewija się wątek Polski, bo trudno mówić o XX wieku, nie wspominając o udziałach naszego kraju. Dużo rozmów skupia się na Rosji (rewolucja bolszewicka, stalinizm) i problematyce tego narodu, a także aktualnej sytuacji związanej z wojną na Ukrainie. Z innych ciekawych tematów poruszana jest rola USA w II wojnie światowej, wyzwolenie Afryki i Azji, zimna wojna czy islamski terroryzm. „Obłęd Europy. Historie alternatywne XX wieku” to bardzo dobra książka. Nie tylko pokazuje alternatywną wersję historii, ale także omawia współczesne kwestie w szerszym aspekcie. Otwiera oczy na pewne kwestie i poniekąd przestrzega, abyśmy nie doprowadzili do powtórki z historii XX-wiecznej Europy.

Klaudia Kwiatkowska
(klaudia.kwiatkowska@dlalejdis.pl)

Jakub Benedyczak, „Obłęd Europy. Historie alternatywne XX wieku”, Znak Literanova, 2022