„Ogród ciemności i inne opowiadania” – recenzja

Nazywam Lema klasykiem, ponieważ takim jest dla mnie. Jego opowiadania i powieści trudno było przeoczyć temu, kto interesował się polskim science fiction. W końcówce lat 80. a potem i 90. regularnie kupowałam magazyn „Fantastyka” i „Nowa Fantastyka”. Utwory Lema nie gościły tam może za często, ale już wtedy był bardzo uznanym autorem, którego dzieł nie wypadało nie znać. Nowe wydanie opowiadań Wydawnictwa Literackiego jest o tyle szczególne, że ich wyboru dokonał syn - Tomasz Lem. Życie ze znanym ojcem i twórcą to zupełnie inna perspektywa niż ocecnianie autora wyłącznie po stworzonych dziełach. Dlatego też bardzo mnie zaskoczyło lub może ujęło pierwsze opowiadanie w książce „Ogród ciemności”. W mojej ocenie jest bardzo liryczne i nieco odstające od późniejszych tekstów. Kolejne teksty są również bardzo zróżnicowane. W jakiś szczególny sposób mają nam chyba ukazać wielowątkowość i wielowymiarowość twórczości Lema. Są tutaj opowiadania lub fragmenty większych całości, które można znać z innych dzieł. Pojawiają się mniej i bardziej znane postacie min.  Pirx, Klapacjusz i Trurl. Niektóre teksty, choć mówią o prawdziwych wydarzeniach, pisane są z perspektywy nieistniejących naukowców (Aspernicus piszący o hitleryźmie). Można znależć także opowiadania bądź teksty funkcjonujące jako oddzielne utwory (np. „Sto trzydzieści siedem sekund”).

W posłowiu Jerzy Jastrzębski pisze o tym jak bardzo zaskoczył go wybór opowiadań. Nie trzyma się bowiem określonej chronologii czy może popularności lub pewnej ważności tekstów, ale ma absolutnie osobisty charakter i to właśnie jest w nim bardzo cenne. Dla mnie szczególnie istotne w twórczości Lema, którą też w pewien sposó możemy ocenić na podstawie niniejszego wydania, jest ogromna różnorodność lub może wielowarstwowść, którą autor kreuje. Nie jestem aż taką specjalistką żeby dokonywać bardzo szczegółowej analizy (zresztą było to już czynione wielokrotnie). Natomiast z perspektywy zwykłej czytelniczki podoba mi się właśnie pewna wielowątkowość; różne znaczenia, które możemy odkryć. Bawi mnie często abstakcyjny humor (jak chociażby „Wyprawa trzecia czyli smoki prawdopodobieństwa”) ale także zawarta w niektórych tekstach gorzka refleksja na temat gatunku ludzkiego, przemijalności, śmierci i różnych pragnień, które nęnkają naszą duszę. Wszystko jednocześnie zamknięte w świecie baśni lub opowiadań o charakterze wysoce magicznym lub właśnie naukowo-fantastycznym. „Ogród ciemności i inne opowiadania” to bardzo ciekawa propozycja dla wszystkich, którzy chcą poznać (różną) twórczość Lema lub po prostu spojrzeć na nią z perspektywy syna. Polecam!

Agnieszka Pater
(agnieszka.pater@dlalejdis.pl)

Stanisław Lem „Ogród ciemności i inne opowiadania” Wydawnicwo Literackie 2017