„Pod pogańskim sztandarem” – recenzja

„Pod pogańskim sztandarem” obejmuje swoim zakresem olbrzymi w zasadzie obszar czasu od VII do XII wieku. Dzięki niezwykłym umiejętnościom autora otrzymujemy wiedzę podaną w bardzo przystępny sposób. Książka, która mogłaby być niekończącym się ciągiem domniemywanych faktów lub uproszczonych teorii jest nad wyraz jasno skonstruowanym, chciałoby się powiedzieć, podręcznikiem. W wielu przypadkach trudno jest bowiem mówić o konkretach. Nieraz całe lata pozostają okryte tajemnicą (m.in. w przypadku Słowian połabskich) ponieważ nie ma żadnych źródeł. Ówcześni kronikarze z reguły byli wykształconymi ludźmi, piastującymi często urzędowe lub kościelne stanowiska. Niektórzy byli w swych opisach stronniczy, inni prowadzili zapiski aż do śmierci. Czasem nagłej co powodowało, że nikt nie kontynuował ich pracy, nawet nieraz i przez następnych sto lat. W związku z tym wiele sytuacji jest domniemywanych, mniej lub bardziej prawdopodobnych. „Pod pogańskim sztandarem” ma być z założenia możliwie obiektywnym przedstawieniem znanych faktów. Dlatego też autor zawsze zaznacza jeśli ma nieco inne zdanie od tego obiegowego lub przyjętego przez świat nauki.

Temat Słowian połabskich wydawać się może chodliwym jak na obecne czasy. Jestem jednak przekonana, że książka jak najbardziej może poszerzyć horyzonty i wiedzę zainteresowanych, a także przysporzyć nowych. Szrejter prezentuje głównie wiedzę dotyczącą polityki. Religia, zwyczaje i tradycje stanowią raczej margines i zwykle wiążą się z określonymi kontekstami. Chrystianizacja chociażby często była obowiązkowym elementem gry politycznej, prowadzonej przez kniaziów czy wodzów. W każdym razie historia plemion z regionu Bałtyku podana jest w sposób niezwykle klarowny i jasny. Chronologicznie, praktycznie rok po roku, jeden władca po drugim. Cytowane są również fragmenty oryginalnych kronik, a w osobnych ramkach dostajemy dodatkowe wiadomości na temat zwyczajów lub historii określonych plemion. Na końcu znajduje się szczegółowa bibliografia dzięki czemu czytelnik chętny dalszych poszukiwań bez problemu odnajdzie źródła. Jedno jest dla mnie pewne. Trzeba mieć olbrzymią wiedzę i talent literacki by móc z taką lekkością podać czytelnikom średniowieczną historię.

Agnieszka Pater
(agnieszka.pater@dlalejdis.pl)

Artur Szrejter, Pod pogańskim sztandarem. Dzieje tysiąca wojen Słowian połabskich od VII do XII wieku. , Instytut Wydawniczy Erica 2014